X
تبلیغات
دانشجویان ترکمن دانشگاه زابل
سایت ارکینلیک

خوشبختانه سایت ها و وبلاگ های ترکمنی روز به روز در حال افزایش می باشد که واقعا جای خوشحالی دارد .یکی از این سایت ها که به صورت شدید در حال فعالیت در مورد مسایل اخیر در ایران به ویژه اعتراضات اقوام می باشد سایت ارکینلیک ( آزادی)می باشد .این سایت نیز از سایت های فیلتر شده ترکمن ها می باشد که این خود نشانگر نبود آزادی به معنای واقعی می باشد

سایت ارکینلیک را بدون فیلتر با کلیک بر لینک زیر مشاهد ه کنید:

http://www.ehobo.com/index.php?q=aHR0cDovL3d3dy5lcmtpbmxpay5vcmcv&hl=1111101001

 

نوشته شده توسط نعمان جمالزاده در یکشنبه 28 خرداد1385 ساعت 11:12 بعد از ظهر | لینک ثابت |


: «خورشيد عمرت به شفق نشسته است.» مردمي كه در فرهنگسراي اقوام روزجمعه به مناسبت جشنواره فرهنگي، هنري تركمن‌ها در ساعت 4 بعد‌از‌ظهر گردهم آمده بودند، با شنيدن اين مصرع شعر شاعر تركمن «مختومقلي»، كه به زبان تركمن‌ها خوانده شد دست زدند و برنامه شروع شد.

تركمن‌ها مراسم خاصي هنگام سلام و احوالپرسي دارند.


فرد كوچك تركمن وقتي به بزرگ‌تر خود مي‌رسد سلام مي‌گويد، سپس فرد بزرگتر بايد احوال‌پرسي كند و به همين منوال آداب و رسوم احوال‌پرسي به جا آورده مي‌شود.


«فرهنگ ايراني بر‌آمده از فرهنگ اقوام ايراني است. تركمن‌ها ناخود‌آگاه ما را به ياد سومري‌ها مي‌اندازند. به تازگي به اثبات رسيده است كه سومري‌ها شاخه‌اي باستاني از اقوام ترك بودند، شباهت خانه‌ها، آلاچيق‌ها، زبان و نام‌ها نشان دهنده هم ريشه بودن اين دو قوم است، پس مي‌توان نتيجه گرفت قوم تركمن‌ها بشريت را تحت تاثير نبوغ خود قرار داده است.»


«ملا عاشور قاضي»، مدرس دانشگاه، مترجم قرآن كريم عضو پيوسته زبان‌شناسي ايران، پژوهش فرهنگ و ادب تركمن در جشنواره تركمن‌ها كه با محوريت مختومقلي برگزار شد، سخن گفت. او از مختومقلي تنها شاعر و عارف تركمن به عنوان شاعري كه شعرش را تنها در راه اسلام و دين سروده است، نام برد. شعر‌هاي مختومقلي به فرانسه، آلماني، روسي و فارسي ترجمه شده است.


قاضي گفت: «مختومقلي آرزوي وحدت مردم را داشت.»


برنامه با اجراي هفت بند، تك نوازي ني و اجراي موسيقي سنتي ادامه پيدا مي‌كرد. خانواده «مجيد تكه» ساز مي‌نوازند. مجيد و سه دخترش با لباس‌هاي تركمن‌ها و باز زيور‌آلات نقره‌اي سه تار نواختند و مجيد تكه تك خواني مي‌كرد.


«محمد امين كنعاني»، دكتراي جامعه‌شناسي با گرايش جمعيت شناسي هيات علمي دانشگاه معتقد است كه هيچ قشر بندي طبقاتي در ميان تركمن‌ها وجود ندارد. آنچه تركمن‌ها را از هم جدا مي‌كند سن تركمن‌هاست. ميان «باي» و «غريب» كه همان فقير و غني فارسي است از نظر لباس پوشيدن و صحبت كردن هيچ تفاوتي نيست.»


«چومرها» در دوران گذشته تركمن‌هاي دامداران و كشاورزان يكجانشين بودند. البته ثابت شده است كه تركمن‌ها به دلايل حكومتي همواره در كوچ بوده‌اند حتي خود «چومرها» هم به دليل عدم پرداخت ماليات و زير فشار بودن حكومت كوچ مي‌كردند. در زمان رضا شاه يعني از سال 1304 زندگي تركمن‌ها دچار تحول شد سياست يكجانشيني رضا شاه، ساختار سياسي و فرهنگي تركمن‌ها را دچار تحول عميق كرد.»


«با حشتي طواق سعادتي» با «خدر زيتونلي» موسيقي سنتي تركمن‌ها را اجرا كردند. زيتونلي، تكنوازي ني هفت بند «يدي بوغون» را با صداي طواق سعادتي هم نوا كرد.


«اسفنديار رحيم مشائي» رييس سازمان فرهنگي هنري شهرداري تهران و معاون شهردار آخرين نفري بود كه تنها وارد فرهنگسرا شد. ساعت هفت بود و برنامه به جهت سخنراني او به تعويق افتاده بود. اما خبرنگار‌ها در سالن آمفي تئاتر سينما بهاران او را رها نمي‌كردند، «ايران هميشه شاهد حضور و همبستگي اقوام مختلف بوده است. آنهايي كه مي‌گويند ملتي اقتدار دارد كه يك قوم باشد بايد نظري به تاريخ ايران افكنند. در آينده جهان مرزي وجود ندارد، دست‌ها همه در دست‌هاي يكديگر است. اين آينده مختوم بشر است. آينده زمين از آن انسان‌هاي با فطرت است. فطرت و ذات پاك مختص قوم يا رنگ پوستي نيست. همه مردم با همه ظرفيت‌هاي‌شان مي‌توانند فطرتي پاك داشته باشند. قوم تركمن در اين ميان جزو ايرانياني بود كه ذات پاك خود را نشان داد و دست در دست ديگر اقوام، ايران را ساخت. اين شكوه و عظمت ايران امروز نشانه همدلي همه اقوام كشور بوده است. وظيفه ما انتقال ميراث بزرگ فرهنگي پدران‌مان به آيندگان است.»

نوشته شده توسط نعمان جمالزاده در یکشنبه 28 خرداد1385 ساعت 10:24 بعد از ظهر | لینک ثابت |
شفاي جن موثرتر از داروي پزشک
حتي تركمن هاي تحصيل كرده هم به شيوه درماني شهناز پرخوان معتقدند و هر از گاهي كه مرضي ناچيز يا دردي ناعلاج میهمان ناخوانده اندامشان مي شود، به ديدار شهناز مي روند. شهناز هم به ناگاه با كفگير داغ به آنها حمله مي كند تا ارواح خبيث را از بدن او بيرون بكشد و بيماري اش شفا يابد





تهران- 20خرداد 1384- ميراث خبر
گروه فرهنگ، هستي پودفروش:"شهناز پرخوان" نوار موسيقي تركمن را بار ديگر به گوشهايش مهمان مي كند، به خلصه مي رود و با انبوهي از جن و پريان به صحبت مي نشيند. خود را با طنابي به سقف آلاچيق آويزان مي كند و حركات ناموزون و نامفهومي را نمايش مي دهد. به ناگاه با كفگير داغ به فردي كه روي فرش خوابيده است حمله ميكند تا ارواح خبيث را از بدن او بيرون بكشد و بيماري اش شفا يابد.
حتي تركمن هاي تحصيل كرده هم به اين شيوه درماني شهناز پرخوان معتقدند و هر از گاهي كه مرضي ناچيز يا دردي ناعلاج مهمان ناخوانده اندامشان مي شود، به ديدار شهناز مي روند.
خانه هنرمندان هم پر است از زنان شيك پوش، دانشجويان جامعه شناسي و زنان شاغل.
قرار است منيژه مقصودي عضو هيات علمي گروه انسان شناسي دانشكده علوم اجتماعي دانشگاه تهران از تحقيق ميداني كه طي اقامت هاي طولاني اش در روستاهاي تركمن نشين تركمن صحرا انجام داده است صحبت كند. ساعت 5 جلسه آغاز مي شود و راس ساعت همه در سالن گفتگو درطبقه دوم خانه هنرمندان حضور دارند.
"پرخوان تركمن صحرا"، رجب دردي زاده 70 يا75 ساله. هيچ كس او را به اسم رجب يا دردي زاده نمي شناسد. ازطايفه گوگران شهرستان كلاله در گلستان است. او به پرخوان يا درمانگر تركن ها معروف است. او اين توانايي را نه از پدر به ارث برده و نه استاد ديده است. درمان او الهامي است اين ادعاي خود رجب يا پرخوان است. او هم تكنيك خود را دارد. او رابط پريان و بيمار است. او معتقد است كه اين ارتباط باعث مي شود پريان يا جنيان بيماري و مرض را از بدن بيمار بيرون بكشد. درمان درچند جلسه انجام مي شود."
زناني كه در خانه هنرمندان با چشمان باز و متعجب به گفته هاي مقصودي گوش مي دادند شايد در فكر تهيه بليط به روستاي يل چشمه تركمن صحرا بودند. اما هنوز قضاوت زود است.
"زن ميان سال كه شايد 40 سال است به گفته اطرافيان دستان شفا بخش دارد. بيمار از نگاه كردن به زن اكراه دارد. جذبه اعتماد به نفس و عدم وجود مرزي بين او و بيمار ويژگي خاص اين زن است. او حريم هاي جنسي را مي درد. معتقد است كه اين يك وظيفه است. بابت درمان پولي دريافت نمي كند و شايد هفته ها بيمار را در خانه اش تيمار كند تا مراحل درمان را با آسودگي خاطر بر روي او انجام دهد.
ماساژ درماني، گياه درماني و موسيقي درماني تكنيك هاي جداگانه هر يك از اين دابارتوپار هاست. دابار توپار را تركمن هاي محلي به آنها اطلاق مي كنند.
گروهي از تركمن هاي به درمان گروهي معتقدند. گروه زيادي درمانگر دور بيمار جمع شده و تكنيك هاي خود را بر روي بيمار آزمايش مي كنند.
زن 50 ساله تركمن كه در خانه محقري زندگي مي كند از گياهان پشت در خانه براي درمان بيماراني كه از تهران هم مي آيند استفاده مي كند. ارزان در دست رس و موثر. بيمار دراز مي كشد زن با لمس تن او جاي درد را شناسايي مي كند. سپس دستش را روي قلب بيمار مي گذارد و شروع مي كند به سخن گفتن به زباني ناشناخته.او مي گويد من با جن ارتباط برقرار كرده و از او در درمان بيماري كمك مي طلبم.
پرخواني تاريخ فراز و نشيب زيادي را طي كرده تا به رجب يا شهناز رسيده است. پيش از اسلام آوردن، تركمن ها شمني بودند. در آن زمان هم شيوه درمانگري براين منوال بود. باكمي آميختگي با بدويت. با ورود اسلام شمن ها درمانگري خود را با دين تازه در آميختند و معجون درمانگري تركمن ها را به سرزمين ايران آوردند.
تمام كساني كه نزد پرخوان رفته اند و او را از نزديك ديده اند بر سر يك مسئله توافق دارند. نگاه پرخوان جذاب است. انرژي او تا يك هفته در بدن اطرافيان وجود دارد. شخصيت او كاملا غير طبيعي است.
با گفته هاي مقصودي و از شواهد چنين مشخص است كه پيش بيني درست از آب درآمد. نمايش فيلم ضربه كاري را زد و بانوان متعهد تصميم خود را براي آخر هفته گرفتند.
نوشته شده توسط نعمان جمالزاده در یکشنبه 28 خرداد1385 ساعت 10:2 بعد از ظهر | لینک ثابت |

دوازدهمين برنامه‌ی باشگاه دوست‌داران موسيقي مقامي ايران ، كه به دليل هم‌زماني با مسابقه‌ی فوتبال ايران_مكزيك از سري مسابقات جام‌جهاني فوتبال 2006 آلمان ، به تعويق افتاده بود ، يكشنبه بيست‌وهشتم خردادماه از ساعت 16.30 در تالار ناصري خانه‌ی هنرمندان ايران ، برگزار مي‌شود . 

اين برنامه به نمايش فيلمي از ساخته‌هاي حميدرضا اردلان درباره‌ی قليچ انوري ، نوازنده و خواننده‌ی تركمن اختصاص دارد . پس از نمايش فيلم ، محمدرضا اصلاني ، مستندساز و حميدرضا اردلان در خصوص اين فيلم و نيز موسيقي تركمني سخنراني خواهند كرد .
ويژگي موسيقي ترکمني در ايران و تاريخ اين موسيقي و روش‌ها و شيوه‌هاي آن فصل ناشناخته‌اي براي بسياري از محققان و دانشمندان است.



منبع : خانه‌ی هنرمندان
نوشته شده توسط نعمان جمالزاده در شنبه 27 خرداد1385 ساعت 11:41 بعد از ظهر | لینک ثابت |
پيشينيه‌ي تاريخي و کهن موسيقي اصيل بندر تركمن، زبان‌زد عام و خاص است كه از سازهايي مانند دوتار با قدمتي بيش از دوهزار سال و کمانچه با قدمتي نزديک به 600 سال تشكيل شده است. نمايشنامه‌نويس ترکمني و سرپرست گروه موسيقي اصيل و سنتي بندر ترکمن درباره‌ي موسيقي و آيين‌هاي سنتي مردمان ترکمن صحراي استان گلستان گفت: موسيقي ترکمن از طبيعت گرفته شده است و آهنگ‌هاي ساخته‌شده و نواهاي سازها همگي الهام‌گرفته از مقام‌ها و حوادثي هستند که در زندگي مردمان اين ديار اتفاق افتاده و نيز طبيعتي که با آن مواجه‌اند.


حاج‌محمد ايلي افزود: ذکر خنجر و لالايي ترکمني از آواهاي آييني موسيقي ترکمن هستند که ذکر خنجر يا رقص خنجر جزو شعرهاي حماسي پيش از اسلام است که براي به وجد آوردن يک جنگجو و آماده‌سازي او پيش از جنگ همراه با موسيقي سراييده مي‌شده است. بعد از اسلام، اين ذکر را عارفان هنگامي که مي‌خواستند به درجه‌ي عرفاني برسند و با خداوند راز و نياز کنند، مي‌خواندند. آنها به‌صورت حلقه‌اي هشت تا 10 نفره گردهم مي‌آمدند و ذکر خدا را به‌صورت شعرهاي عارفانه و يا به‌عنوان همان ذکر خنجر مي‌خواندند. لذا اين‌گونه شعرها جزو موسيقي آييني مردمان ترکمن هستند.



شعرهاي به‌کار گرفته‌شده در موسيقي ترکمني به دوران گذشته مربوط و از نواهاي اوزان‌ها هستند؛ اوزان‌ها گروههايي بودند که به‌عنوان خبردهنده و يا آورنده‌ي فرهنگ و رسوم ايل‌هاي مختلف به ساير ايل‌ها شهرت داشتند. اوزان‌ها شعرهاي شاعران را با موسيقي مربوط به هر ايل مي‌خواندند و اين عمل پس از قبول دين اسلام، در ميان ايل‌هاي مختلف بيشتر رواج داشت.



وي اظهار داشت: مختومقلي فراغي ـ عارف ترکمني ـ شعرهايي مي‌گفت كه ترجمه‌ي قرآن کريم به زبان ترکمني و عارفانه بودند و هنوز هم نوازندگان ترکمني از آن‌ها الهام مي‌گيرند و مي‌سرايند.



ترکمن‌ها قومي خالص هستند که تا به امروز، فرهنگ‌ها و سنت‌هاي قديمي خود را حفظ كرده‌اند و زبان، لباس و موسيقي خود را به نيکي پاس داشته‌اند.



اين نمايشنامه‌نويس ترکمني، اظهار داشت: مردم ترکمن صحرا، تمام زندگي، آيين، فرهنگ و حتا رنگ لباس‌شان از طبيعت گرفته شده است. در فصل بهار، صحرا پر از گل‌هاي سرخ لاله مي‌شود و رنگ سرخ نيز پايه و اساس اصلي رنگ لباس‌هاي مردمان ترکمن است. لباس‌هاي دست‌بافتي که از پشم سفيد گوسفند بافته مي‌شوند، قرمز هستند و به‌صورت طبيعي با همان گل‌هاي لاله رنگ مي‌شوند.



ايلي ادامه داد: در ترکمن، لباس نوجوان‌ها با جوان‌ها، پسرها با مردها، دخترها با خانم‌ها و حتا لباس افراد با سن‌هاي مختلف با يکديگر از نظر رنگ، طرح، نقش و استفاده از کلاه متفاوت است.



وي درباره‌ي مراسم ترکمن‌ها، گفت: يک مراسم براي آقاياني گرفته مي‌شود که به سن 63 سالگي كه همان سن حضرت محمد (ص) در زمان رحلت است، مي‌رسند. در گذشته، جشن عروسي در هفت شبانه روز برگزار مي‌شد و در آن اوزان‌ها و يا بخشي‌ها مي‌خواندند و بازي‌هايي مانند اسب‌دواني و کشتي در آن انجام مي‌شد؛ کشتي‌گيران بزرگ و پهلوانان نامي شرق و غرب ترکمن با هم در جشن عروسي مبارزه مي‌كردند؛ ولي اين مراسم امروزه در يک روز برگزار مي‌شود و فقط افراد بسيار ثروتمند، مراسم عروسي خود را به سبک قديم برگزار مي‌کنند.



او تصريح کرد: از بازي‌هاي دخترانه‌ي ترکمن‌ها به «آي ترک، اون ترک» مي‌توان اشاره کرد که در دو دسته‌ي شش نفره همراه با شعرهاي مخصوص بازي مي‌شود. هم‌چنين از بازي‌هاي پسرانه از بازي «ال کسير» مي‌توان نام برد که نشانه‌ي به قدرت کشيدن دو گروه است. در بندر ترکمن، بازي بومي به نام «آلم اولدر» يا «بنداز و فرار کن» وجود دارد که به بازي چوگان شباهت زيادي دارد.



ايلي افزود: از غذاهاي محلي بندر ترکمن که با توجه به زندگي ايلي و کوچ‌نشيني بسيار ساده و مقوي هستند به «چکدر مکات» مي‌توان اشاره كرد که با پختن گوشت و استفاده از روغن حيواني همراه با برنج تهيه مي‌شود.



منبع : ايسنا
نوشته شده توسط نعمان جمالزاده در شنبه 27 خرداد1385 ساعت 11:30 بعد از ظهر | لینک ثابت |

شاعران و نویسندگان زیادی درباره ترکمنها شعری سروده اندو متنی نوشته اند که معروفترین آنها را می توان دو شعر پیغام و از زخم قلب آبائی احمد شاملو دانست که اولی در مورد مختومقلی شاعر نامدار ترکمن و دیگری شعری به مناسبت اعدام معلم ترکمن آبائی می باشد و شهیار قنبری که از بهترین ترانه سراها و شاعران است شعری به عنوان زمین برای ترکمن سروده است و بهتر دیدم آن را ذکر کنم

 زمين ادامه ي دستي ست که به گندم ميرسد
زمين ادامه ي عشق است که سرخ ترين پيرهن را بر تن دارد

و من ادامه ي زيبا ترين ترانه هاي ترس خورده ي بابا بزرگ
به ترکه ي ناظم و درد بلند جريمه
به وحشت سود و زيان تاجر زنگ حساب
به کوچه هاي خشک آب شاهي و يخ بر خر
سکوت ماندگار پدر
و فرفره هاي بي باد مي رسم ...

چه کسي آيا سه ماه تعطيلي ده سالگي ام را
از تخم مرغ فروش و تاجر بازار امتحان حساب باز پس ميگيرد جز من ؟
که از زمين تو مي رويم ...

زمين ادامه ي يک شعر است که عشق را ادامه ي شبنم ميداند
و سرخ ترين شال را براي شانه هاي فقيرت ميبافد
در سرخباد سرود و سپيده ...

زمين ادامه ي يک ريشه است تا هميشه ي بيشه
زمين ادامه ي يک سفره است
که گرده ي نان را به گرده گرفته است ...

صحرا به انفجار تر باران ايمان دارد ...

چشم بادامي من زمين ادامه ي يک " گنبد " ستاره است
و دشمن ادامه ي شهرزاد هزار و يکشبه ي خواب است

زمين اما به گندم ميرسد ...

زمين به سفره ي مردم ميرسد


نوشته شده توسط نعمان جمالزاده در شنبه 27 خرداد1385 ساعت 11:3 بعد از ظهر | لینک ثابت |

زبان شناسی ترکمنی

گروه زبانی زبان ترکمنی

در دنیای امروز،سه یا چهار هزار زبان وجود دارد که زبان ترکمنی یکی از این زبانها می باشد و هیچ کدام از این زبانها نمی تواند بطور مستقل از زبان دیگر باشد و به طور قطع هر زبانی از لحاحظ ریشه با زبان دیگری مشترک است و هر کدام از این زبانهای مشترک در یک گروه زبانی قرار می گیرند زبان ترکمنی نیز در دسته زبانهای آلتایی قرار دارد در اینجا به شرح زبانهای آلتایی می پردازیم.

زبانهای آلتایی:

زبانهای آلتایی در گستره ای پهناوری از ترکیه در غرب،مناطق آسیای مرکزی شوروی و مغولستان و چین گرفته تا حوالی اقیانوس کبیر رواج دارند.اسم آلتایی از کوههای آلتایی واقع در غرب مغولستان که تصور می شود خاستگاه این زبانها باشد برگرفته شده است.شمار گویشوران زبانهای آلتایی بیش از 100 ملیون می باشد این خانواده دارای سه بخش است ترکیک،مغولی و تنگوزی .

زبانهای ترکیک گروه همگنی از بیست زبان است که تا حدود زیادی برای گویشوران همدیگر مفهوم اند.مهمترین آنها ترکی است که نزدیک به نیمی از گویشوران این زبانها را در بر می گیرد.در سمت شمال ترکیه یعنی در آذربایجان ایران و در جمهوری آذربایجان به آذربایجانی سخن می گویند .در جانب شمال در ناحیه موسوم به قفقاز ،زبانهای قره چایی در جمهوری خود مختار قره چای-چرکس بالکاری در کاباردین بالکار آذربایجان،کومیکی در داغستان آذربایجان و نونغایی که در چند جمهوری مختل تکلم می شوند.در کرانه دریای خزر ،در آسیای مرکزی زبانهای ترکمنی ،ازبکی،قزاقی،قرقیزی وجود دارند که در جمهوریهایی همانند همین نامها رایجند.بر اینها زبان قره قالپاقی در جمهوری خود مختار قره قالپاق را افزود

در بخش اروپایی روسیه ،در منطقه ولگا به زبانهای تاتاری و چواشی سخن می گویند اما در دامنه کوههای اورال زبان باشقیری رایج است . در جنوب سیبری در نزدیک کوههای آلتایی ،زبانهای آلتایی در جمهوری خود مختار گرنو آلتایی ،خاکاسی در جمهوری خود مختار خاکاس و تووایی در جمهوری خود مختار تووا رواج دارد .در منتها الیه شنال شرقی در جمهوری خود مختار یاقوت به زبان یاقوتی سخن می گویند .مهمترین زبان در غرب زبان اویغوری است که در شوروی نیز عده ای بدان تکلم می کنند.

شاخه مغولی زبان آلتایی در اساس به زبان مغولی منحصر می شود،وسایر زبانها چیزی در حدود گویشهای آن به حساب می آیند.

ازمهمترین شاخه های این زبان پس از خود مغولی  دو زبان دیگر هستند که در شوروی بدان سخن می گویند.یکی از آنها  بوریاتی است کحه در اطراف دریاچه بالکان سخن می گویند و سایر لهجه های مغولی در شمال چین تکلم می شوند.

و شاخه زبانهای تنگوزی هم شامل زبانهای اونکی (تنگوزی)، إونی

(لاموتی) ،مانچویی و ناتایی و سیبوی می شود.

خانواده

زیرگروه

شاخه

زبانهای مهین

زبانهای کهن

A

L

T

A

T

I

C

 آلتایی

ترکیک

T

O

R

K

I

K

 

جنوب غربی

(اوغوزی)

ترکی،ترکمنی،آذربایجانی

 

شمال غربی

(قیچاقی)

قزاقی،قرقیزی،تاتار،باشغیری

قره قالپاقی،قره چایی،بالکاری،کومیکی،

نغایی

جنوب شرقی

(چاگاتایی)

ازبکی،اویغوری

سالاری

شمال شرقی

 

آلتایی،خاکاسی،تووایی

 

چوواشی

 

 

 

یاقوتی

مغولی

 

مغولی

بوریاتی  ، قلموقی

تنگوزی

شمالی

 

اِوِنکی(تنگوزی) ،

اونی(لاموتی)

جنوبی

(مانچویی)

 

مانچویی،نانایی(گلدی)

سیبویی

 

نوشته شده توسط نعمان جمالزاده در چهارشنبه 24 خرداد1385 ساعت 6:49 بعد از ظهر | لینک ثابت |

قالي هاي ترکمن

قالي هاي ترکمن در زيبايي شهره عام وخاص است. و در نمايشگاههاي بين المللي جايگاه خاص خود را دارد. سياح ايتاليايي " مارکو پولو " نيز در سياحت نامه خود مي نويسد: " آيا مي دانيد که در اينجا نفيس ترين و زيباترين قالي ها بافته مي شود. درخصوص قالي ترکمن کتاب ها ومقالات علمي متعددي نوشته شده و آلبوم هاي مصور چندي به چاپ رسيده است. موضوع اين مقاله، نقوش پر راز و رمز قالي ترکمن و تلاش در راستاي يافتن پاسخي به معاني نقوش قالي ترکمن از طريق طرح سوالاتي ازقبيل قدمت قالي ترکمن چيست؟ هدف اصلي از بافتن قالي چه بوده است؟ و... است. دانشمنداني همچون زالتايو، موشکووا، سايرووا، ميرتوو، و سايرين، به اين موضوع پرداخته اند که به آنها اشاره مي کند. در پاسخ به سوالات فوق از آثار قديمي وازکتابهاي مورخين و جغرافي داناني چون استرايون، والري فلاکان، لوکيا، پولين، کوينت کورتسي روف، بلا رامبرگ، ابوالقاضي بهاردرخان وهمينطور ازمنابعي همچون اوستا، تاريخ هرودت و ... نيز بهره مي جويد. اين مقاله، اقوام اسکيف ـ ساک ( م: اسکيت ياسکاها که نام آنها در طايفه سقر و سخاوي يا سکاوي ترکمن ها حفظ شده است). را که در زمانهاي دور در آسياي ميانه زندگي مي کردند، از نياکان اوليه ترکمنها به حساب مي آورد وبا استناد به منابع تاريخي و ذکر نام برخي از حکمداران آنها از قبيل توميريس ( م: تومار دايزا) و...، به اين موضوع مي پردازد که قالي ترکمن همچون آينه اي اوضاع وشرايط مختلف اجتماعي، اقتصادي، سياسي و ... نياکان ترکمن ها از قبيل سکاها و اوغوزها را منعکس مي کنند ناشر:

" هنر، زيباترين قالب براي همه پيام هاي نوين و مايه گسترش و نفوذ اين پيام ها تا هر سوي خطه وسيع دلها و جان هاي انساني است."
مقام معظم رهبري
چکيده مقاله:
قالي هاي ترکمن در زيبايي شهره عام وخاص است. و در نمايشگاههاي بين المللي جايگاه خاص خود را دارد. سياح ايتاليايي " مارکو پولو " نيز در سياحت نامه خود مي نويسد: " آيا مي دانيد که در اينجا نفيس ترين و زيباترين قالي ها بافته مي شود. درخصوص قالي ترکمن کتاب ها ومقالات علمي متعددي نوشته شده و آلبوم هاي مصور چندي به چاپ رسيده است. موضوع اين مقاله، نقوش پر راز و رمز قالي ترکمن و تلاش در راستاي يافتن پاسخي به معاني نقوش قالي ترکمن از طريق طرح سوالاتي ازقبيل قدمت قالي ترکمن چيست؟ هدف اصلي از بافتن قالي چه بوده است؟ و... است.
دانشمنداني همچون زالتايو، موشکووا، سايرووا، ميرتوو، و سايرين، به اين موضوع پرداخته اند که به آنها اشاره مي کند. در پاسخ به سوالات فوق از آثار قديمي وازکتابهاي مورخين و جغرافي داناني چون استرايون، والري فلاکان، لوکيا، پولين، کوينت کورتسي روف، بلا رامبرگ، ابوالقاضي بهاردرخان وهمينطور ازمنابعي همچون اوستا، تاريخ هرودت و ... نيز بهره مي جويد.
اين مقاله، اقوام اسکيف ـ ساک ( م: اسکيت ياسکاها که نام آنها در طايفه سقر و سخاوي يا سکاوي ترکمن ها حفظ شده است). را که در زمانهاي دور در آسياي ميانه زندگي مي کردند، از نياکان اوليه ترکمنها به حساب مي آورد وبا استناد به منابع تاريخي و ذکر نام برخي از حکمداران آنها از قبيل توميريس ( م: تومار دايزا) و...، به اين موضوع مي پردازد که قالي ترکمن همچون آينه اي اوضاع وشرايط مختلف اجتماعي، اقتصادي، سياسي و ... نياکان ترکمن ها از قبيل سکاها و اوغوزها را منعکس مي کنند.
در پاسخ به سوال " قدمت قالي" از "قالي پازريق " ( باقدمت حدود دو هزاروپانصد سال واز کشيات تپه پازريق درآلتاي )، از "يادگاري جلگه سومبار" ( در نزديکي قارري قلا) و... صحبت به ميان مي آورد. و به سوال "هدف اصلي از بافت قالي ترکمن چه بوده است؟ " نيز پس از صحبت مفصل در خصوص آينه و کاربرد آن و جايگاه آن نزد " پورخان ها " و " طالع بينان" و همينطور بحث از نقشي به نام " نقش آينه " ( آينه نقشي ) در قالي ترکمن، اين پاسخ رامي دهد که قالي هاي ترکمن به روش آينه بافته شده است و در درجه اول نه در حکم فرش، بلکه درحکم آينه اي است که اوضاع و شرايط اجتماعي، اقتصادي ،سياسي و ... اقوام آفريننده آنها را منعکس مي سازد و شجره نامه آنهاست.
دراثبات پاسخ خود، به اشکال تعديل يافته گياهان، جانوران، خورشيد، کوه، دريا، شاخ بزکوهي، رنگها و... استناد مي کند وبه تفسير يکايک آنها مي پردازد. به عنوان مثال، در انعکاس طبقات اجتماعي براي روحانيون از رنگ سفيد و براي کشاورزان از رنگ سبز وبراي حکام و سربازان از رنگ قرمز استفاده مي شود.
کليد واژه: قالي، نقوش، معاني نقوش، قدمت قالي، هدف بافت، گل، درياچه، اسکيف ـ ساک، اوغوزها، آينه، اشکال تعديل يافته، گياهان، جانوران، کوه، خورشيد، دريا، رنگها، اوضاع اقتصادي، طبقات اجتماعي، شجره نامه
.
متن ترکمني مقاله:
تورکمن ال حالي لاري قديمي دوور لردن باري اوزي نينگ نفيس ليگي و اووادا نليغي بيلن بوتين دنيا ني حيرانا قالديريپ گليار. حلق آرا سرگي لرينده اولار الميداما يوقاري بها مناسيپ بوليارلار. باريپ 13- نجي عصردا اورتا آسيا سياحت اديپ گورن ايتاليا سياحت چيسي مارکوپولو تورکمن حاليسي حاقدا اوز سياحت ناماسيندا شيله بللا پدر:" بيليانگيز مي، بويرده دنيا ده اينگ نفيس و گوزل حالي لار دوقاليار". اوندان باري گچن دوور ايچينده تورکمن حالي لاري حاقدا اووگي سوزلري آز آيديلمادي. بوتحسين حالي لار حاقدا انچمه کتاب لار، علمي مقاله لار يازيلدي، صورتلي آلبوم لار چيقاريلدي اساسا هم سونگقي ييللاردا تورکمن حالي لارينا جمعيت چيليک اولي انس بريب باشلادي.
موسکووانينگ " صونغات" نشر ياتيندا چاپ دان چيقان" تورکمنستانينگ قديمي وتازه يوللاري " ديين کتابدا هم تورکمن حالي لاري حاقدا يوريته گوررونگ قوزغاليپ، اولارا اوران اونگات بها بريليار. کتابينگ آوتوري س. زالتايو حالي لارا سالنان نقش لار حاقدا ـ داگينگدن دوروپ گچمک بيلن ، اولارينگ نفيس دن گلن چيلشيريملي ديغيني واونگا دوشونمگينگ جوداقين ديغيني آيراتين بلله يار. اول: "تورکمن حالي سينا چيتيلن نقش لارينگ معني سينه حتي اونونگ وطنينده هم دوشونيان آز" ديپ يازيار. حقيقت دان ـ دا، توركمن حالي لارينا سالنان نقش لارينگ آنگلاديان معني سينه دوشونمك آنگسات دال، ايندي بيرناچه عصر باري بوحالي لارا سو نناله ينپ چيتيلن نقش لار اوز سيريني برمان گليار، ايسم ـ ده بولسا، شول حالي لارا چيتيلن نقش لار ناحيلي معني آنگلاديارقا؟ اوز عمري نينگ چاريك عصريني (25 ييليني ) اورتا آسيا دا ياشايان حالق لارينگ حالي چيليق سنديني و صوتغاتيني ( هنريني ) اوورنما گه باغيش ادن اتنوگراف عالم و. گ. موشكووا توركمن حالي لاري نينگ گول لري قديمي اوغوز طايفه لاري نينگ توتم علامت لاريندان دوزولندير ديين نيتجا گليپدير.
و. س. زالتايو هم يوقاردا بلله نيپ گچيلن كتابيندا توركمن ال حالي لارينداقي گول- گرب طايفه نينگ اوران چيشير يملي گرالديكي علامتي، خاص د وغروسي " سمبل لار چمني دير" دييپ خاصيت لنديريار. صوتغاتي اوورنيجي گ. سايرووا بولسا 1960 ـ نجي ييلينگ 22ـ نجي ماييندا "كومسومولتس توركمنستانا" قازيتينده چاپ اديلن "حالي لار واونونگ تاريخي " ديين مقاله سيندا توركمن حالي لار نينگ مركز يندا كي نقش بولان گول باراداشيله دييار:" گولده استيل لشدير يلن گولونگ، كولونگ گوچمه معني دا آنگلاديليان شكلي، شيله ـ ده، قوش لارينگ آياق ايز لاري چيتيليپ دير. تكه حالي لاري نينگ عالمينه پيچتيني يادا ساليان شكل دوقاليپ دير". حالي صوتغاتيني اوونيجي جووزا شابرداييوا ـ دا توركمن حالي لارينا سالنان نقش لارينگ استيل لشديريلن قوش لارينگ، اوسوملوك شكليني آنگلا ديا نديغيني يانگز يديار. توركمن حالي لارينا سالنان نقش لارينگ آنگلاديان معني سي بارادا باشقا ـ دافكرلر كوپ. اما اولارينگ اهليسي(همه سي) ديين يالي علمي تايدان دولي ثبوت اديلمه گيني طلب اديان چاقلامالاردير. شو نونگ اوچين حالي نقش لاري شو گونه چنلي تاپماچا( معما) بولماقيندا قاليار. ايسم بوسيرلي تاپماچاني چوزمه گي نامه دن باشلامالي؟ بلكي ـ دهحالي نينگ ايلكي باشدا نامه مقصد بيلن دوقاليپ باشلانانديغيني كسگيت له مك ضروريدر. حالي ايلكي دوشك اوچين نيت لنيپ ني ياـ ده اوني د وردن حالقينگ تاريخي نينگ گوزباشيني، كوكيني نيردن آليپ قايدانديغيني آنگلاديان، اولارينگ شول دو وورداكي حالي ني ياغداييني گوزكزيان توتم علامت لارينگ جمي ـگرب حكمينده دور ديليپ مي؟ گوررونگ شو سوال جواب تاپماقدان باشلانايسا بو نقش لارينگ معني سينا دوشونماگه سينا نيشان عالم لارينگ گلن عمومي نتيجه سينه سر اتسنگ و اولارينگ " حالي نينگ نقش لاري، اوني دوردن حالقينگ دورموشوندان آلنان دتاللاردير" ديين فكر يندن اوغورآلسانگ، بوايشه حالي نينگ ياشيني كسگيت له مك دن باشلا مالي ديغي آشكار بوليار، بوحالي لارينگ آصيل نوسغاسي هايسي دووورده كيم طرفيندن دور ديلديكا؟ خاص تاقيقي، اولارينگ ياشي ناچه كا؟ پيلينيالارينگ اولوسي نينگ حالي لار بارادا" طبيعي تاريخ" ديين كتابيندا برن معلومات لاري بيزينگ آراميزينگ بيرينجي عاصرنيا دگشيلي، اما حالي لار حاقينداقي كابير معلومات لار ولين، بيزي خاص آنگري، جودا قديمي دووورلره چنلي آليپ گيديار. كابير سوويت عالم لاري نينگ فكر ينه گورا لنينگراد ارميتاژدا ساقالانيان توركمن حالي لاري بيزينگ آراميزدان اونگ (ميلاددان اونگ) 6-5 عصر لاردا دوقاليپ دير. ( بو بارادا ب . ميرتووينگ " توركمنستانينگ يادگار ليق لاري " ژورنالي نينگ 1971- نجي ييلينگ فورال ( فوريه) سانينداقي " توركمن حالي لاري ناچه ياشيندا؟" ديين مقاله سيندا گينگيش ليين دو روپ گچيليار). قارري قالانينگ قولاييندا سومبار جلگه سينده آرشئولوگيك قازو ـ آغتاريش ايش لري گچيريلن ده، اول يرده بورونج عاصرينا دگيشلي زاتلا ر تاپيليپ دير. شولارينگ آراسيندا سومبار،
II وپاراخايا I آدلا لذيريلان قونامچيليق لارداقي عايال لارا دگيشلي بولان قبورلاردا.II ساني قوشا، تگه لك ايكباش لوله لر و حالي چيلارينگ كسه رينه منگزش پردمت لر بار اكن. شوفاكت لارينگ اهليسي ( هممه سي ) حالي چيليق سندي نينگ شول ساندا توركمن حالي چيليغي نينگ هم اوز گوزباشيني اينگكان ايركي دووورلردن آليپ قايدانديغينا شاياتليق اديار. ايسم شول دوورونگ حالي لارينا سالنان نقش نوسغا لاري نينگ شو دووورده دوقاليان حالي لارينا آزداـ كانده منگزش ليگي بولوميقا ؟ 1974- نجي ييلدا داغليق آلتاي دا، تلتسن كولونينگ گون دوغارينلاقي باشينجي پازريق (پازريك) دپه سيندن آرشئولوگ لار 2500 ياشي بولان حالي تاپيپ ديرلار.
" توركمنين فرم " اول حالي لار حاقدا شيله معلومات بريار: " حاضيركي زمان توركمن حالي لاري وپازريق دان تاپيلان حالي بيري ـ شيله بير منگزش ولين، حاي اولارينگ آراسيندا ايكي ياريم مونگ ييل ياتانديغينا اينانا سينگ گله نوق". ("توركمنستان ايسكارا " قازيتي، 1973-نجي ييلي، 18-نجي نويابر ـ نوامبر ـ ). ياغداي شيله بولانسونگ، نقش لارينگ آنگلاديان معني سيني شول دووورده ياشان و شول حالي ني دوردن حاقينگ دورموشوندان گوزلمه لي ديين نتيجه دولانيپ گلياريس. علمي تايدان اقرار اديلن اهلي(هممه) تاريخي معلومات لار توركمن حالقي نينگ آنگيرسي نينگ قديمي دووورده اورتاآسياداياشان اسكيف ـ ساك طايفه لارينا باريپ دير يانديگيني گوركزيار. بوچارواطايفه لارينگ شول دووورداكي دورموشي بارادا بيزه يتيپ گلن تاريخي معلومات لارجودا اوجيپ سيز. دنيانينگ آنيك قديمي كتاب لاري نينگ بيري بولان اوستادا ساك لارينگ (تورلار ينگ) آتا باشيسي حساب لانان ترايتانينگ دنيان ي اوچ بوگكه بولوپ، اوچ اوغلونا بولوپ: تورا ( توران لارينگ آتا باشيسي )، سايريما ( سارمات لارينگ آتاباشيسي) هم- ده آريا ( آريا لارينگ آتاباشيسي ) برنديگي حاقدا آيديليار. قديمي دوورونگ تاريخيني اينگ اينام دار بيان ادن گرك (يونان) تاريخچي سي هرودت " تاريخ" آدلي كتابيندا اسكيف لرينگ " ياشايان يرلريني اوز گوزوم بيلن گوردوم ديين آداما دوشماديم" ديسه، بللي جغرافياچي عالم استرابون هم، "بو حالق لار حاقدا اوورنجي لرطرفيندن، تاريخچي لارينگ انگلس ليك اتمه گي ضرارلي و ارته كيلره ييقغين اذيليگي اوچين هيچ بير قووي معلومات توپلانماندير" ديپ نالايار. اولي پليني هم " طبيعي تاريخ" آدلي كتابي نينگ 6- نجي بوگلينده ساك لار حاقيندا گوررونگ اتمك بيلن شيله بلله يار:" يازيجي لار هيچ بير باشقا مسئله ده شيله چاپراز گليان فكر آيتما يارلار، اونونگ سبابيني بو طايفه لارينگ چاروا بولانليغي اوچين دييپ اويلانيارين".
شيله ـ ده بولسا، سونگقي دوورونگ تاريخچي لارينا ساك لار حاقدا انچمه معلومات تو پلاماق باشارديپ دير. بوقديمي تاريخي چشمه لري اونس لي بارلاپ چيقماق، آرشئو لوگيكي قازيپ آغتاريش لارينگ نتيجه سيني ايميقلي اوورنمك و بار بولان كوپ سانلي تاريخي معلومات لاري دنگش ديريپ گورمك آرقالي ممكن بولدي. توركمن لرينگ آتا- بابا لاري حساب لانيان ساك طايفه لاري نينگ ياشن يرلري نينگ گئوگرافيكي و طبيعي شرط لري كؤپ درجه ده اولارينگ اؤسوشي نينگ اوغروني كسگيت لاپدير. چؤل يرلرده سوو يتمز ليگي ضرارلي اكرانچيليق بيلن مشغول لانماغا ممكن چيليگي بولماديق چاروالاري خود د ورموشينگ اؤزي چارواچليق اتمك آرقالي گؤن ـ گذران دولاماغا ايتك لاپدير.
شونگليغي بيلن دنيا اهميت لي علم درجه سينه چنلي اؤسوپ يتن مالدار چيليق پوداغي نينگ اساس لارينا ايلكينجي كرپيچ جيكلري ساك طايفه لاري قويوپ باشلاپدير دييسك لاپ اتديگميز بولماز. آدامزاد طرفيندن بو بابت ده توپلانان اومماسيز تجربه نينگ جم له نيپ، يؤريته علمه اؤورؤلمه گينده ايلكينجي چاروا طايفه لاري نينگ توپان تجربه سيني، مهم ـ پايخا سي نينگ ايترگي نقطه سي بولانديخي قواندير يجي فاكت دير. اؤكوز قوشولان ارابه لارينگ دؤرمه گي، آتينگ، اشه گينگ ايرله نيپ مونولمه گي، دويه لرينگ يوكه، ورزيش اديلمه گي، مالارينگ، سويدوندن دورلي اييميت اونوم لري نينگ ياسالماغي، قويون لارينگ يونگوندن، ماللارينگ دري سيندن ياشاييش اوچين مهم بولان زاتلارينگ دوقالماغي، ياسالماغي يالي تاريخي اهميتلي آچيش لار اوچين هم بيز شول چاروالارا منت دار بولمالي ديريس. حالي ـ پالاس دوقاماق سنديني اويلاپ تاپيپ اوني صونغات ( هنر ) درجه سينه چنلي اوسدورنليگي اوچين هم اولارا ساغ بولسون آيتمالي ديريس. دينگه حالي صونغاتي ( هنري ) دأل، بو چاروالارا دگيشلي، كؤپ سانلي آرشئولوگيكي قازيب ـ آغتاريش ايش لري نينگ نتيجه سينده تاپيلان بورونچ دن، ميس دن، كوموش دن، آلتين دان ياسالان شاي ـ سپ لرينگ، اؤي قوش لارينگ، ياراغ لارينگ، بيله كي زاتلارينگ هم صونغات درجه سينه چنلي يتيريلن ديگي اولارينگ مدنيتي نينگ گوللأپ اؤسن ديگيندن خبر بريأر.
صونغات عالمينده: " آندرون دؤوري " و " واغشي استيلي " دييپ آد آلان و بوتين دنيأده آدي آغزاليان چاروا طايفه لارينا دگيشلي دييپ اقرار اديلن، قديمي صونغات يادگارليك لري نينگ كؤپوسي اؤز ياساليش استادليغي، چپر فانتزي بايليغي، نفيس ليگي بيلن حأضر هم گؤرني آنگق اديأر.
باريب بيزينگ اراميزدان اؤنگكي ايكينجي مونگ ييلليغي نينگ اورتالاريندا بو چاروا طايفه لارينگ مدنيتي گوللأپ اؤسوپ دير. اولار شول دؤوورده ميس نينگ و قالايي نينگ عملي بيرلشمه سيني آلماغي باشاريپ ديرلار. اؤران برك متال لاردان دورلي گؤرنوش لي تحسين پيكام لاري بولان اوزاغا آتيان اوق ـ يايلاري ياساپ دير لار. يوكه جيداملي اولي ـ اولي، دايا و يابي لاري هم ـ ده اوزاغا چاپيان ييندام آت لاري يتيشديريپ ديرلر. نتيجه ده، بيزينگ اراميزدان اؤنگلي 700ـ نجي ييل لاردا بو چاروا طايفه لار اؤرأن اولي و خووپ لي حربي گويجي بولان استاد اورشوجي لارا اؤوروليپ ديرلر. شول دؤوورده قديمي آسيانينگ اينگ گويجلي دولت لرينه حؤكميني يؤرديپ بيليأن دولت لرينگ بيري بولان آسورينگ پادشاسي آسارخاددون ( بيزينگ اراميزدان اؤنگ 669 ـ 680 نجي ييل لار ) ساك ـ اسكيف طايفه لاري نينگ گويجوندن قورقوپ اولار بيلن اؤز آرا آرقاداشليق حاقدا شرط ناما باغلاشيپ دير. شونونگ اوچين اولي پادشا اؤز قيزيني چاروالارينگ خاني پارتاتووا أره بريپ دير.
شول دؤوورده ساك لار بير طرفي قارا دنگيزينگ آنگري كنارلارينا، بيله كي طرفي سيبري و مصره چنلي بولان آراليق لارا اؤز حؤكموني يؤرديپ بيليپ ديرلر.
يووروك آت لارا آتلانان، قيليچ ديرـ نايزاتي ازبر ايشلديان واوق يايي آت اوستونده اوتوران يرينده هم مرگن ليك بيلن آتان چاروا قوشون لاري گؤرن لر اولاردان باش لاريني ساتين آليپ بيلسه راضي بولوپ ديرلار. حتي مصر فرعون لاري اولارا سالغيب تؤلأپ ديرلر. چاروالارينگ باي ـ باي قالا لارا ايزي گيدرلي اديأن چوزوش لاري نتيجه سينده كؤپ بايليق توپلانيب دير و اولارينگ مدنيتي اونگكي سيندن ـ ده بايلاشيپ دير.
اولار اسير دوشن اوسسالار، ال لريندن دور دؤكوليان هنرمندلر، چپر اللي عيال لار عجايب زاتلار دؤرتمه گي باشاريپ دير.
اينه، شول دؤوؤر هم حالي چيليق سندي نينگ صونغات درجه سينه چنلي گؤته ريلن و کامل ليگه يتن دؤوري بولاندير دييپ چاقلاياريس.
شيله ـ ده حالي لارا سالنان نقش لار، شول دؤوؤر دأکي چاروالارينگ دورموش او برازي نينگ سمبل لاشديريلان بياني، يعني حالي بولمالي ديين فکر حقيقاتاً خاص ياقين دييمک چي بولياريس.
شو فکر دن اوغور آليپ، ساک لارينگ دورموشينا دگيشلي فاکت لاري حالي داقي سمبليکي نقش لار بيلن دنگشديرسنگ، گؤونوميزه بولماسا، تورکمن لرينگ آتاـ باباسي کيم بولوپ دير، اولار نأمه کأر اديپ ديرلر، شول دؤوؤرده جمعيت چيليک قورلوشي نأحيلي بوليپ دير، چاروالار کيم لر بيلن آراقا تناشيق اديپ ديرلر. اولارينگ ديني و دين حادثه لرينه نأحيلي قارايشي بوليپ دير، نأحيلي دأپ ـ دستورلاري بار اکن. قوشوني نأحيلي ياراغلانيپ دير، نأمه بيلن اييميت لنيپ ديرلر و باشقا ـ دا شونگا منگزش شوراغ لارا جوغاپ تاپيلايجاق يالي.
تورکمن ال حالي لاري نينگ گؤرنوش لري بير نأچه دير. اولار تکه، بشير، يموت، ارساري، چوودور حالي لاري و شونگا منگزش دييليپ آدلانديريليار.
تورکمن طايفه لاري نينگ آدلارينا لايق لاشديريلان بو حالي لارينگ گؤرنوش لري نينگ کؤپ دورلوليگي يالي، اولارا سالنان نقش لارينگ هم آيراتين اؤزبولوشلي ليغي بار، شونونگ اوچين ـ ده، بيز بير حالي نينگ، يعني مرکزينه سالنان نقش ـ کولونگ اهلي ( همه ) بيله کي حالي لاراـ دا مخصوص بولان نوسغاسي، " تکه حالي سي نينگ " مثاليندا گورونگ اتمکچي.
حالي نينگ عالمينه بوغداي سنبل نينگ سمبليکي شکلي چيتيليپ دير. بو ساک لارينگ چارواچيليق بيلن بير خاطاردا بوغداي اکمک بيلن هم مشغوللانديق لاريني آنگلاديان بولسا گرک. قديمي گرک شاهيري هريل نينگ " پريسکا " اثري نينگ اوچونجي بولوميندن آلنان آشاقداقي سطرلر بيزينگ شو فکريميزي تصديق لايار:
اسکيف نسلي دووار چوپاني ساقلار،
بول بوغدايلي آسيادا ياشايار
اورتا آسياداقي، آرال دنگيزينه قويان سير دريانينگ، آمودريانينگ هم ـ ده اونونگ کاسپي دنگيزينه باريپ قويان شاخه سي توني دريانينگ، آقابا اغروندا هم ـ ده انودن باشلاپ، کاسپي دنگيزينه قويان آرال درياسي نينگ اوغروندا حأضيرکي دؤوورده هم بير وقت لار اکرانچيليق بولانديغي بيلديريپ دور. قديمي دؤوورده جوشوپ آقان توني دريانينگ، قاراقوم چؤلونينگ ايچينده ( اوزبوي ) ديکلاو بولوپ ياتان اوغري، خوارزم دن کاسپي دنگيزينه چنلي سوزوليپ گيديأر. بو دريالارينگ کنارلاريندا شول دؤوور لرده بوغدايينگ بول حاصيلي اؤسدوريليپ يتيشديريليپ دير. يري گلنده آيتساق، ساک ـ اسکيف لرينگ بير بؤلگي دايخان چيليق بيلن مشغول بولوپ دير. آتاـ بابالارميزدان قالان بو دايخان چيليق دأبي شول يرلرده ياشايان ايلات طرفيندن حأضير هم دوام اتديريليار. عألم دن شونگ تکه حالي لاريندا داغينگ، دنگيزينگ و گونونگ سمبليکي شکلي چيتيليپ دير. بو شکلي لرينگ نقش اديليپ حالا ( حالي غا ) چيتيلمه گي نأمأني آنگلاديارقا؟
هردوت نينگ ( تاريخ ، 4 ) کتابيندا برلن بير روايت داشيله دييليار: اسکيف لرينگ دويپ گليپ چيقيشي اوچ دوغاندان باشلاپ قايديار. اولار: آرپوکساي ـ معني سي " سوو پادشاسي " يا ـ دا " سووونگ حؤکومداري ". ليپوکساي ـ " داغينگ حؤکومداري "، کولوکساي ـ معني سي " گون پادشاسي ". بيزينگ فکريميز چه، حالي چيلار شو سمبل لاري حالي ( حالي غا ) چيتمک بيلن، آغزاليپ گچيلن روايت داقي گوررونگ لري ابدي لشديرن ديرلر و اوز گليپ چيقيش اوغروني گؤرکزن ديرلر. اونسونگ هم روايت اديليشينه گؤرأ پادشاليق اتمک گزگي ايلکينجي نوبت دا " گون حؤکومدارينا " برليپ دير. اول اسکيف آتاسي نينگ اوغلي دير. هردوت نينگ " تاريخ " کتابي نينگ " ملپومني " بؤلومينده آيتماغينا گؤرأ، " اسکيف لرينگ يرينه آسماندان اوچ ساني آلتين زات قاچيپ دير. اولار: کونده، بويونتيريق ( يوغ )، قيليچ و تاباق. اوني ايلکي اولي، دوغاني گؤوروپدير و قولاي باراندا آلتين زاتلاري يالين قاپلاپدير، ايکينجي دوغاني هم باراندا شيله ياغداي قايتالانيپ دير، اينگ کيچي دوغاني باراندا، يالين سؤنوپ دير و اول زاتلاري آرقايين اؤيونه گتيريپ دير. شونونگ اوچين، اولي دوغان لاري اونگا پادشاليغي بريپ ديرلر. شونونگ اوچين ـ ده، حالي دا هم گونونگ شکلي بيله کي لردن تفاوتلي اولي چيتيليپ دير. اؤزي ـ ده " داغ " بيلن " دنگيزينگ " آراليغيندا چيتيليپ دير. گونونگ بو سمبليکي شکلي گوني خاطار ( رديف ) بيلن حالي نينگ دؤت طرفينا دولي هم انديگان آيلانيپ چيقيار. بو پرده حالي داقي بو نقش نينگ آدي " چرخ ـ فلک " يأده " گيجه گونديز " دييليأنديگيني ياتلاساق، اوندا اولارينگ دورلي رنگ لرده ايزي گيدر گرک لشيپ گلمه گي نينگ معني سينه آنگسات دوشونريس. قيزيل ـ الوان رنگ ـ دوغوپ گليأن گوني، آق رنگ ـ گونديزکي آسمانداقي پارلاق گوني، ينه بير گزک قايتالانيان قيزيل ـ مأميشي رنگ ـ ياشيپ باريان گوني، قارا رنگ ده چيتيلن گون هم گيجأني آنگلاديار.
بيزينگ شو چاقلاماميزينگ حقيقت دان داش دألديگيني اوستادا و ودالاردا بريلن بير معلومات هم تصديق لايار. ودالاردا اسکيف لر ـ آري لر گون خداييني آسماندا قاييپ باريان آت آرابالي اديپ شکل لندير يأرلر، شوندا آت آراباسي گون تگه له گيني، آت لارينگ سچله نيپ باريان يالي ( يال ) هم گون شعله سيني آنگلاديار. گوندير اول ياغتي گيجه هم قارانگقي قاراپينا اؤوروليار دييليأر.
شو پرده ينه بير زادي بللأپ گچه سيميز گليأر. ابوالقاضي خانينگ " شجره تراکمه " کتابيندا دا هم اوغوز خاني اوچ اوغلانا گون خانا، داغ خانا، و دنگيز خانا يورت پايلاپ برشي حقدا معلومات لار بريليأر. شوندا ابوالقاضي خان هم گون خانينگ ايلکينجي شاليق اديپ باشلاغديغيني آيديار. حالا ( حالي غا ) چيتيلن داغ بيلن دنگيزينگ سمبيليکي علامت لري هم حالي نينگ دورت تؤورگينه انديگان آيلانيپ چيقيپ دير. داغينگ شکلي حالي دا اوچ رنگ ده: آق، ياشيل و ساري رنگ لرده گزک لشديرليپ چيتيليپ دير. داغ شکلي نينگ سمبل نينگ قديمي اسکيف لرينگ آراسيندا رواج بولان بلگي ( علامت ) اوچ بورچلوق گؤرنوشينده اويتگديلمأن بريلمه گي انسي چکيأر. ايسم داغ شکلي نينگ اوچ رنگ ده بريلمه گي نأمه اوچين کأ؟
آق شکلي دأکي داغ ـ قيش دؤوروندأکي اوستي قارلي وقتيني، ياشيل شکل ـ داغينگ اوستونه اوت گؤگرن فرصتي، ساري شکل هم ـ توموس وقتي ايسا يانيپ، اوتونگ سارالان دؤوروني آنگلاديان بولسا گرک. داغينگ، دنگيزينگ، گونونگ شکل لرينده شونگ حالي دا انديگان گورنوشده حالي نينگ مرکزي بوله گيني دؤرت طرفدن جأهک له يأن خاطار ( رديف ) بار. بو خاطار دا ( رديف ده ) داغ تکه سي نينگ شاخي چيتيليپ دير. مونگا نأحيلي دوشونمه لي؟ بو سمبل نينگ معني سيني آچماغا گيريش مزدن اوزال اسکيف لرينگ آراسيندا قديمي دؤورده رواج بولان بير ياغداي حاقيندا دوروپ گچلينگ.
قديمي چاروالار فکريني اوبرازلار و سمبل لار آرقالي بيان ادمأ گه اورچ بولوپ ديرلار.
اولارينگ جادا ( جادوغا )، جاديگؤي لره، پورخان لارا، پالمان لارا اينانجي نينگ چاقي بولماندير. شونونگ اوچين ـ ده، چاروالارينگ دورموشيندا اولانيلان سمبل لار چمينه دوشونمزدن کؤوپ آنگلاتمالارينگ معني سينه عقل يتيرمک قين، پشت ده بلله نيشينه گؤرأ ييلديريمينگ هم ـ ده ينگشينگ خدايي ورتران غا شمال ( يل )، اوکوز، آت، دويه، پکه قاپان، بورگوت، قوپون، قوچ اورشوجي گؤرنوشينه گچيپ بيليپ دير ( وارخان يشت شيله اؤورولمک اوقيبي شول دؤوورلرده اينانيليان اهلي ( هممه ) خداي لارا ديين يالي مخصوص دير ). بو اؤورولمه لر کأ حالت اوزين زينجيرلار بولوپ دورلي سمبل لار گؤرنوشينه گچيپ دير. بير يرده داغ ورتراگنا داغ قوچونا اؤوروليأن بولسا، باشقا بير يرده داغ قوچي ورتراگناني آنگلاديان سمبل بوبولوپ گليپ دير. آيري ـ آيري فرصت لرده سمبل حؤکمونده توتوش شکلي بريلمأن، اونونگ بللي بير بؤله گي گؤرکزيليپ دير. مثلم: داغ تکه سي نينگ، شاخي اونونگ اؤزوني آنگلاديان بولسا، اؤز گزگينده اول ورتراگنانينگ سمبلي بولوپ گليپ دير. داغ تکه سي نينگ شاخي نينگ ورتراگنا دييپ دوشونيلمه گي، ينگيش ديين معني ني بريپ دير. شيله چيلشيريملي سمبل لار زينجيري نينگ اؤرأن قين بوليار. حأضيرکي دؤوورده هم شو دأبينگ قاليندي لاري دوام اديأار. مثلم خداي يولونا قويون صدقه آيديلاندا، ملانينگ اؤنگونه توتوش قويوني گتيرمأن اونونگ کله باش آياغيني بيشيريپ گتيريپ قوييارلار. شو يرده قويونينگ کله سي توتوش قويونينگ صدقه آيديلانديغيني آنگلاديار. ايندي داغ تکه سي نينگ نأمه معني آنگلاديان ديغنيا گلسک، اوندا بو يرده ينگيشي، حربي شهرتي علامت لانديريان بولمالي دييپ بيله ريس. تورکمن حالي سي نينگ اورتا بوله گينه يعني مرکزينه بيرنأچه خاطاردان ( رديف دن ) عبارت گؤل لر چيتيليپ دير. هر خاطاردا ( رديف ده ) گؤل لرينگ انچمه سي بار. گؤل لرينگ شکلي بير ـ بيرينه ترس باقديريليپ قويان اوقلي يالي يادا ساليار. اولارينگ آراسي بؤلوپ دوران ديک چيزيق نيزه يأـ ده قيليجا منگزش. گول لرينگ اورتاسيندا قديمي آغاچ کرسنه منگزش شکل بولوپ، اونونگ اورتاسيندا هم سکگيز آياقلي جاندارينگ سمبلي چيتيليپ دير. گؤل ايچي ـ داشلي اوچ حالقادان عبارت بولوپ، اونونگ داشقي آرقاسي ايکي رنگ ده ـ آق و آلتين سوو قيزيل رنگ لردير. اولي حالقانينگ ايچي دؤرت بؤلگه بؤلنيپ، ايکي بؤلگي ياشيل، ايکي برلگي هم قارامتيل قونگور رنگ لردير. اينگ کيچي، ايچکي حالقا هم آق رنگ ده بريليپ دير. بو زات لارينگ چاروا ساک لارينگ دورموشي بيلن نأحيلي باغلانيشيغي بارقا؟
قديمي رم تاريخ چيسي کونيت کورشي روف « الکساندرينگ تاريخي » ( اسکندر ذوالقرنين دييپ دوشونمه لي ) ديين کتابي نينگ يدينجي بوله گينده هردوت نينگ ساک لارا آسماندان اينن اوچ جاديلي زات حاقينداقي روايتيني قايتار لايار و اولارينگ معني سيني ساک لارينگ اوزي شيله دوشونديريار دييپ يازيار. بيز اؤکوزلرينگ کمکي بيلن حاصيل ( محصول ) يتيشديريأرس، تاباق بيلن صدقه بريأرس ( نايزا بيلن، ياقينداقي، اوق ـ ياي بيلن داشداقي دشمن لري اوريارس ). شو آيديليان زات لارا انس برسنگ، " جاديلي " زات لارينگ شکلي نينگ حالي داقي سمبل لارا کيبابداش گليأنديگيني گؤريأرسينگ.
« قديمي تورک سوزلري نينگ سؤزلوگينده »، " گؤل " سوزوني قوشماق، بيرلشديرمک معني نينگ بار ديغي آيديليار. حالي داغي گؤله هم سؤزونگ دولي معني سينده بير چوغدام اديلن بيرلشديريلن سمبل لارينگ جمعي دير دييسک يالنگيش ماريس.
اوق ـ يايينگ ساک لارينگ دورموشوندا اولي رل اوينانديغي حاقيندا بيز گوررونگ اديپ ديک. حاضيرکي تورکمن سؤزونينگ هم قديمي دؤوورده اوقي آنگلاديان " تير " و يايي آنگلاديان " کمان " ديين سؤزونگ قوشولماغيندا ( تيرکمان ) دؤرأپدير ديين علمي چاقلامالار بار. علم بلارامبرگ تيرـ کمان اولارينگ کرامتلي نشاني حسابلاناني اوچين بو طايفه لاري تير ـ کمان لي لار ( تيرکمان لي لار، تورکمن لر ) دييليپ دير دييپ بلله يأر.
حالي گولونينگ داشقي اولي حالقاسي نينگ آق هم ـ ده آلتين سوو ـ قيزيل رنگ لرده ديگيني بللأپ گچيپ ديک. بو رنگ لر قديمي ساک لارينگ دورموشيندا نأحيلي معني آنگلاديپ دير دير ديين سؤال غا جوابي والري فلاکان نينگ " آرگوناوتيکا " اثريندن تاپياريس. بوکتاب دا « کولاکساي آلتين سوو ـ قيزيل گيينن حربي اوتريادينگ باش توتاني » اديليپ گؤرکزيليأر. " ليپوکساي ( آوخ ) بولسا ( جرتس ) دين وکيلي گؤرنوشينده گؤرکزيليپ، اونونگ کله سينده تفاوت لانديريجي قولاقجيني بار، اؤزم توتوش آق گينن ".
ساک لاردا رنگ لرينگ هم سمبيليکي معني سي نينگ بولانديغيني آيدمالي ديريس. اولاردا آلتين سووـ قيزيل رنگ طايفه سردارلاريني، يوقاري قاتلاغينگ وکيلي ني آنگلاديان دير و اولار شول رنگ ده گيينيپ ديرلر. آق رنگ دين خادم لارينا ( جرتس لره ) مخصوص بولوپ دير. دييمک، گؤل دأکي اولي حالقانينگ آق و قيزيل بؤله گي، يوقارقي قاتلاغينگ وکيل لريني آنگلاديپ دير.
عموماً، قديمي دؤوورده قاتلاق لارينگ، صنف نينگ آدي نينگ اؤزي رنگ ديين معني ني آنگلاديپ دير. مثلم، هندي لرده " وارنا " قديمي ايران ديلينده " تشيتري " دييمه گينگ اؤزي رنگ دييمگي آنگلاديار. بيز
XIX-XVIII ـ نجي عصر لاردا هم تورکمن طايفه لاري نينگ هرسي نينگ اويان رنگي نينگ بولانديغي باردا " يار قيرميزي گيينيپ دير " ديين مقاله دا يازيپ ديق. اورتاقي حالقا، زحمت کش حالقي آنگلاديپ اولارينگ ياشيل رنگ ليسي آزاد دايخان لار و چاروا لار، قارا رنگ ليسي هم قول لار، حقوق سيز چاروا لارديغي دوشنوکلي دير. شو يرده تأ اکتبر انقلابينا چنلي تورکمن لرينگ طوقونينگ هم ياشيل بولانديغي حقيندا آيدماق يرليک لي بولسا گرک. گؤل دأکي اوچونچي، کيچي آق حالقا دين وکيل لري نينگ اقرار اديلن علامتي دير. ساک لارينگ اينانان ديني بارادا شو آشاقداقي لاري آيدماق ممکن. داريوش بيستون دأکي يازديران يازغي سيندا: « ساک لار دين سيز ديرلر و اهور امزدا سجده ادمه يأردير » دييپ گؤرکزيأر. ساک لار اساسا ـ دا جادي نينگ گويجونه، پورخان لارا هم ـ ده قدرت، کرامت کؤکمونده طبيعي حادثه لارا اينانيپ ديرلار. هردوت نينگ تاريخ کتابيندا ساک ـ اسکيف طايفه لاري نينگ بيري بولان ماساگت لرينگ ديني حاقدا شيله دييليأر: « اولارينگ اينگ بييک خدايي گون حساب لانيار، اولار اونگا آت لاري قوربان اديأرلر » ( تاريخ 1 ).
پولين اؤزونينگ " حربي مکيرليک لر " ديين کتابيندا ساک لار " ابدي ( باقي ) اودا " و " کراماتلي سووا اينان يارلار " دييپ گؤکزيأر. اسکيف لرينگ ديني حقدا يازان بيله کي تاريخ چيلار هم اولارينگ گويجه، " باقي اودا " ، " کراماتلي سووا " عسگر شهرتينه هم ـ ده جادي نينگ گويجونه اويانديق لاري و اينانانديق لاري حقدا يازيارلار. شو يرده آيديلان لارا بير زادي قوشماق ضرور دير. حالي نينگ عمومي فونونينگ رنگي نينگ ـ ده قيريل بولماغي شو اساسدا دير. بو رنگي يعني دوغوپ گليأن گون شفق نينگ رنگي حوکمونده ساک لار ايراتين حرمت لاپديرلار. شو يرده تکه حالي سي بارادا گوررونگ گيديأن ليگي اوچين، انقلابدان اؤنگ طايفا قيزيل رنگ نينگ مخصوص بولانديغيني ينه بير گزک بللأپ گچمه لي ديريس.
گؤل لرينگ اورتاسيندا سکيز آياقلي جاندارينگ سمبلي مسه ـ مأليم بيلديريپ دور. ايسه م بو شکل نأمأني آنگلاديار؟
لوکيانينگ " اسکيف مي، مهمان؟ " ديين اثرينده اسکيف لر " سکگيز آياق لار " يعني، " قوشا اؤکوزلي لر " دييپ، آدلانديريأر. لوکيانينگ بو کسگيت لمه سي هم اسکيف لرينگ جادي لي بويوتنيريق ( يوغ ) باراداقي گوررونگينه اساسلانان بولماغي ممکن.
يؤنه هر نيچيک ده بولسا بو " سکگيز آياقي " سمبل نينگ حقيقت داندا، اسکيف لره مخصوص علامت ديغي اقرار اديلن دير. حالي نينگ مرکزي بؤله گينده گؤل لرينگ آراليغينا شوووت گينه ن، حربي آدام لار ديغي مسه ـ مأليم بيلديريپ دوران و اونياليان کارت لارداقي کرولي يأده سالان شکل ايکي طرف لايين چيتيليپ دير. بو شکل لر نأمأني آنگلاديارقا؟
قديم وقت دا هر بير چاروا طايفه سي نينگ، سرداري نينگ ( طايفه باشي سي نينگ ) بولانليغي معلوم دير. اولار عادت بولشي يالي حربي آدام لار اکن.
بو شکل لرينگ ايکي طرف لي اديپ چيتيلمه گينده هم آيراتين معني بار. سردار لار بير طرف دان اوزوني حالقينگ اوغلي اديپ گؤرکزسه، ايکينجي طرف دان اولار خدائينگ يردأکي وکيلي حوکمونده قبول اديليپ دير. حالي نينگ گوللي بؤله گي نينگ قيراسيندا شيله سردارلارينگ بير طرف لي اديليپ چيتيلن شکلي هم بار. اولار تيره باشي نينگ بللأن سردارلاري بولماغي ممکن، يعني بولارينگ آصلي گليپ چيقيشي يرلي، بير طرف لي اولارينگ خداي لارينگ آديندان يرده وکيل چيليک اتمأگه حقي يوق .
عموماً، طايفه سردارلاري ساک لارينگ جمعيتيندأکي اوچ قاتلاقدان ـ عاداتي چاروالاردان، اورشوجي لاردان، جرپ لردن يوقاري حسابلانيپ دير.
خوت شونونگ اوچين هم سردار اوچ قاتلاغينگ جمعي بولان گؤل لردن داشدا، اؤز باشداق چکيليپ دير. اسکيف ـ ساک سردارلاري بارادا گوررونگ اديلنده ينه بير ياغدايي بلله مه لي ديريس. اسکيف جمعيتي نينگ کؤپ سانلي طايفه لاردان عبارت بولانديغي بللي . اولارينگ سان سيز قوشون لاري نينگ هم بولانديغي مأليم. سؤزوميزي تصديق لاماق اوچين اسکيف لار حاقدا اؤرأن آنيق و کؤپ معلومات جم له نن هردوت نينگ " تاريخ " کتابينا ينه بير گزک يوزلنه لينگ: « بير گزک اولارينگ آريانت آدلي پادشاسي، اسکيف لرينگ سانيني بيله سي گليپ، هر بير اسکيفه ياي اوقونينگاوجونداقي بير پيکامي گتيرمأگه بويروپ دير ... شيله ليکده، اؤرأن کؤپ پيکام ييغنانيپ دير و شا اولاردان: ميس قابي قويماغي بويروپ دير. اسکيف لر دأکي شول قابا 600 آمفور آرقايين سيغيار اکن ... اينه من اسکيف لرينگ ساني بارادا نأمه اشيتديم ». ( تاريخ ، 4 )
اولارينگ نأحيلي گويجه ايه بولانديغي حاقيندا هردوت شيله يازار: « اسکيف لرينگ آيراتين ليغي شوندان عبارت، يعني اولارينگ اوستونه چوزان هيچ بير دشمن، قاچيبام قوتوليپ بيلمز، باسيبام آليپ بيلمز، اگرـ ده اولارينگ اؤزي آچيق بولماق ايسلمه سه لر: سبأبي، اولار شهرلري، برکيتمه لري بولماديق ، اؤي لري آرقاسيندا، هر بيري .... آتلي مرگن ... بولان حالق ... بيله حالق نأحيلي ينگيل مز و آلينماز بولماسين ». ( تاريخ ، 4 )
هردوت نينگ بو فکريني بيزينگ اراميزدان اؤنگکي 5ـ نجي عصرده ياشاپ اؤتن قديمي يونانلي لارينگ حربي تاريخچي سي فوکيديد هم شيله سؤزلر بيلن تصديق لايار. اسکيف لر بيلن " دينگه اروپاداقي پادشاليق لار دنگلشمه گي باشارانوقلار ... اسکيف لره قارشيما ـ قارشي دوروپ بيلجک خالق ، اگر ـ ده اولار آغزي بير بولسالار آسيادا ـ دا يوق " ... . شيله کؤپ سانلي اسکيف لر دينگه اهلي ( هممه ) طايفه لار آغزي بير بولاندا، بيرله شنده اؤرأن گويچلي بولوپ دير.
طايفه لارينگ اؤز آرالاريندا اوروش آليپ بارنديغي و ايلکينجي توبت ده اسکيف اورشوجي لاري نينگ شيله چاقنيشيق لاردا تاپلان ديغي بللي، يؤنه اولي قوشون، گويچلي داشارقي دشمن بيلن اوروشمالي بولان لاريندا اسکيف طايفه لاري بيرله شيپ دير. موني بيز اسکيف لرينگ کوروش بيلن سؤوشيندن آنگياريس. شول سؤوشده اسکيف ـ ساک قوشون لارينا بير نأچه سردار يولباشچي ليق اديأر. پولين، « حربي مکيرليک لر » ديين کتابيندا: ساک بيرلشمه سينه اوچ پادشا ... ساکس، آمورگ هم ـ ده توميريس ( تومار دايزا ) سردارليق اتدي دييپ گؤرکزيأر.
شونلوق دا گؤل لر حاقدا آيديلان لاري جم له سک، شيله نتيجه گلمک ممکن. گؤل لر اسکيف لرينگ اجتماعي ياغداييني آنگلاديان سمبليکي علامت. حالي داقي گؤل لرينگ ساني نينگ بير نأچه بولماغي هم تؤتأن دن دأل. هر گؤل بير طايفه ني آنگلاديار دييپ دوشونديرسک حالي داقي گؤل لرينگ جمعي و اولارينگ سردارلاري، توتوش اسکيف لرينگ جمعيتني آنگلاديار.
طايفه لارينگ ساني دورلي دؤوورده هر حيلي بولوپ دير. بيزه يتيپ گلن تاريخي چشمه لرده اولارينگ آنيق سانيني کسگيت له مأگه ممکن چيليک بريأن معلومات لار يوق. شو آيديلان لاري جم له سک، تورکمن ال حالي سينا ( تکه گؤللي حالي غا ) سالنان نقش لار تورکمن حالقي نينگ اؤرأن قديمي آتاـ بابالاري نينگ، سمبل لاشديريلان دورموش بياني، حالي دير دييمک چي بوليارس. حالي لارينگ قيراسي نينگ نقش سيز بؤله گي بار. اونگا حالي چيلار " توپراق " ديييأرلر. بو زولاجيغينگ هم سمبليکي معني سي بولوپ، اول انه يري آنگلادييپ دير. تورکمن ال حالي سي نينگ، ( تکه گؤللي حالي نينگ ) شيله تحسين بير آيراتين ليغي بار. اول هم حالا ( حالي غا ) سالنان نقش برک سيمتري قاعده سينه ايه ر يأندير. اگر بيز گؤررونگ اديليأن حالي نينگ سچکلي طرف لاريني قاپدالا اديپ ديواردان آسساق، اونونگ نقش لاري نينگ اهليسي ( هممه سي ) گوني هم ـ ده يوقاري باقيپ دوراندير. شونگ قايتادان حالي ني آشاق باقيپ دوران طرفيني يوقاريق اتسک ينه ـ ده شول ياغداي. يأـ ده حالي ني يره يازيپ، دؤرت طرف دن هم آدام اوتورسا حالي نينگ نقش لاري، اونونگ قاپداليندا اوتوران آدام لارا گؤني باقيپ دوريار. مونونگ سببي حالي " آينه " اوصوليندا دوقالان ليغي اوچين دير. اونداقي هر نقش، هر بير اؤيدومينگ برک سيمترياسي بار، خود شو سبأبه گؤرأ، بو حالي نينگ نقش لاري عصر لار بويي اويتگه مأن گليپ دير دييپ چاقلاياريس. حالي داقي نقش لارينگ انديگان ليغي، دنگ طرفلي ليغي، دنگ قيران ليغي، دنگ سان ليغي ـ بو برک ترتيبي، تحسين سازلاشيغي، شول ساندا عجايب گوزل ليگي بو زمان، اونگا زپر يتيرمأن، هايسي دير بير قوشماجا نقش، حتي اونونگ اينگ بير کيچي جيک د تاليني ـ دا قوشماغا ممکن چيليک برمه يأر. عصرلارينگ جنبشينده دؤرأپ، شو گؤن لره چنلي اويتگو سيز يتيپ گلن بو حالي غا دينگه بيرجه قوشماچا گيريزمک ممکن بولوپ دير.
اول هم حالي داقي نقش لارينگ آنسامبليني بوزمان اينگ قيرادان گيريزيليپ دير. شول قوشماچاـ اوچ بورچ ليق شکلي " دوغاجيق " آتلي نقش دير. بو اسلام ديني نينگ تأثيري نتيجه سينده، حالي چيلارينگ قوشان قوشاندي دير. " دوغاجيق نينگ " حالي غا چيتيلمه گي، اوني گؤردن ـ ديل دن قورار ديين ايناما اساس لانان دير . اسلام دنيأسينده گؤز دگمزليک اوچين يوريته دوغالارينگ يازيلان ديغي و گينگ دن پيدالانيلان ديغي هممه لره مأليم دير. حالي دوقازيلاندا اولاردان کؤپلنج بورونچ دن ياسالان آينه تاپيليان ديغيني آيديارلار. بو قبورلارداقي آينالارينگ کمکي بيلن پورخان لار جادي دوغا سيني اوقاپ، آدام لاري بو دنيادان گچن آتا ـ باباسي نينگ روحي بيلن دوشوريان اکن. پورخان چيليق بيرينگ گونلري ميزه چنلي ساقلانيپ گليپ دير. کأبيز پورخان، پالمان بيزينگ عصري ميزينگ باشيندا هم آينا سر اديپ طالعي ني آيديپ برنديگي ، آينا قاراپ فال آتانديغي بارادا ياشولي آدام لار گوررونگ بريأرلر. بير شؤز بيلن آيدانينگدا، پورخان لار، پالمان لار اوچين کرامت قورالي آينه بولوپ دير. آينه دنيانينگ چؤوره يوزوني ـ ده گؤزکزيپ بيليأنديگي اوچين، اوني کرامت دييپ حساب لاپديرلار. ساک لارينگ روايتينا گؤرأ، آينه اولارينگ پورخانينا آسمان دان ، عألم قوشاردان قاچيپ دير هم ـ ده آينه ايکي دنياني بيرلشديريأن پنجره حساب لانيب دير. قديمي دؤوورلرده آينه دينگه پورخان لاردا بولوپ دير. ادي نينگ، کرامتينگ گويجونه اينان يان قديمي حالق اؤز تاريخيني، دورموش اوبرازيني، ايناميني، بير سؤز بيلن آيدان دا حال ـ احواليني حالي غا چيتمک آرقالي سمبل لاشديران، ادبي لشديريلن حالاتيندا، " آينه " کيمين کرامت اوندان داشدا قاليپ بيلمزدي. خود شونونگ اوچين هم، آينانينگ خاصيتي ـ ده حالي غا دولي سنگديريليپ بيليپ دير دييپ حساب لاياريس.
شو يرده ينه بير حالي بارادا آيتمان گچمک بولماز. اول تورکمنستاندا ياشايان حالقينگ شو گونلي حالي ني گؤرکزيأر. شو حالي دا تورکمنستانينگ بايداغي نينگ، گرب نينگ شکلي چيتيليپ دير. حالي غا چيتيلن گرب ده تورکمنستانينگ حأضيرکي ياغداينيا مخصوص بولان خاصيت لريني اهلي سي ( هممه سي ) ديين يالي اؤز بيانيني تاپيپ دير . بو يرده اييأم تيره ـ طايفه علامت لاري ييت يأر. اونگا درک بأش شلپه ـ شول حالي نينگ چيتيلن دؤورونده رسپوبليکاميزدا بأش ساني اوبلاست باردي ـ بأش اوبلاستي آنگلاديار. شول حالي نينگ آشاق اته گينه تورکمن حالقي نينگ گچميش تاريخيني آنگلاديان نقش لار چيتيليپ دير. حالي ني دؤرت طرف دان شعله ساليپ دوران گون جأهک له يأر. حالي دا تورکمنستانينگ پايتاغتي بولان عاشق آباد شهري نينگ ـ ده اوسوش تاريخي گؤرکزيليپ دير. گؤررونگ اديلن ايکي حالي دا تورکمن حالقي نينگ قديمي دؤوري و حأضيرکي زامان داقي ياغدايي گؤرکزيليپ دير. دينگه بو حالي لارينگ دأل، تورکمن ال حالي لاري نينگ هر بير گؤرنوشي نينگ نقش لاري نينگ اؤز بولوشلي بريأن معني سي حاقدا دينگه بير طرف لايين گوررونگ اديلدي. شو يوقارداقي آيديلان لاردان باشقا ـ دا حالي نقش لاري نينگ اؤز گچه دوشونديريليأن واريانت لاري ـ دا بار. خود شو مقالانينگ آوتوري نينگ اؤزي نينگ ـ ده تورکمن ال حالي لاري نينگ نقش لاري نينگ بريأن معني سي حاقدا حأضيرکي دن دويپ گوتر تفاوت لانيان ينه بير چاقلاماسي باردير.
عموماً، حالي نقش لاري نينگ سيرينا آرالاشماق، دويپ لي علمي درنگه وي طلب اديأن ايش دير. شيله ـ ده بولسا بيزگينگ اوقيجيلار کؤپچي ليگي نينگ اونسيني شو تما ( موضوغا ) چکمک مقصدي بيلن، مسئله ني يؤنه کي لشديريپ، جدل لي صحبت حکمينده اوقيجي لارينگ دقتينا هؤدورله ديک. بلکي ـ ده، تأزه، ياش اؤسدوريم شو چاقاچنلي بو اوغوردان ايش آليپ باريان آدام لاردان خاص ارجل ، خاص انس لي بولوپ چيقيپ، نقش لارينگ اصل معني سيني آچماغا سينانيشيپ گؤروپ ، اوستونليک قازانماغي باشارا يادي ...
ان شاءا...

نوشته شده توسط نعمان جمالزاده در پنجشنبه 18 خرداد1385 ساعت 10:56 قبل از ظهر | لینک ثابت |

گزارش مراسم مختومقلی از گوتنبرگ سوئد

ماختوم قلي سزله هرنه بلنينگ
اوزيگه کمليگ بيل آيتماني اولنيگ
تاراشلا شاقلاتغين کونگله گلنيگ
سندن سونکيلره يادگار بولسين
31 اردیبهشت 1385

من گزارش مراسم را با شعری از مختومقلی آغاز کردم، این قطعه شعر به تنهائی بیانگر عظمت مختومقلی در هر زمان و حامل پیامی همیشگی برای همه ی ما میباشد. ما ترکمنها، شعرا و ادیبان بسیاری داریم و داشتیم هر یک از این بزرگان در جای جای فرهنگ و ادبیات ترکمن درسخت ترین شرایط نقش بسیار جدّی داشته و دارند. اگر کمینه..... یا عیدی به بی عدالتیها حمله میکنند، ملانفس و.... در وصف دوست داشتن و محبت میسراید، مختومقلی ، کریم، ستار ...و... به همبستگی و آزاده گی دعوت میکنند .... همه ی ادیبان ، هنرمندان و شاعران ترکمن برای صیقل دادن و پرورش یک هدف ، هدف مقدسی که پدر مختومقلی بذرآنرا کاشت همّت میکنند. اگر امروز و در آینده مراسمی برای مختومقلی برگزار میشود و برگزار خواهد شد، دلیلش این نیست و نبوده که ما فقط مختومقلی را داریم . بلکه دلیلش بسیار ساده است مختومقلی درخت زبان ادبی ترکمن را که پدر کاشته بود رشد داد و تکامل بخشید و به آیندگان این امکان را داد آنچه که پدر و پسر طی کرده اند ادامه دهند و هر روز این درخت را آبیاری کنند و شاخ و برگ آنرا تمیز نمایند، و درخت ادبیات و زبان ترکمن را هر روز تنومندتر و پر بارتر کنند. مراسم این استاد در واقع مراسم گرامیداشت تمامی ادیبان و شاعران ترکمن میباشد و یا درست تر گفته باشم جشن و سالگرد زبان و ادبیاد ترکمن است. به همین دلیل هم هفته ی مختومقلی در هرجای دنیا ترکمنی باشد گرامی خواهند داشت و به مختومقلی افتخار خواهند کرد چونکه به خود به زبان و ادبیات خود افتخار میکنند......

برای بزرگداشت هر چه با شکوهتر این هفته ی مقدس مدتها بود انچمن فرهنگی ترکمنهای گوتنبرگ سوئد تلاش فراوانی به خرج داد تا مراسم بزرگی را برای شهروندان ترکمن این شهر تدارک ببیند. در این رابطه مسئولین انجمن فرهنگی ترکمنهای گوتنبرگ تلاش کردند مهمانان بزرگی از ایران دعوت کرده تا با برگزاری مراسم بزرگداشت مختومقلی بتوانند همبستگی خود را با ترکمنان سراسر جهان نشان دهند. در این رابطه انجمن فرهنگی ترکمنهای گوتنبرگ برای شاعر بزرگ و شخصیت  فرهنگی صاحب نام و با نفوذ ترکمنهای ایران آقای ستار سوقی، آقای اراز محمد شیرمحمدلی بخشی و دوتار زن بزرگ ترکمنهای ایران و بخشی، سازنده و هنرمند هزار هنر ترکمنهای ایران آقای یوسف دیبائی را ازادارات مربوطه ی کشور سوئد درخواست ویزا نمود. ولی با تاًسف باید بگوئیم مسئولین انجمن از مسئولین کشور سوئد جوابی دریافت نکردند. با این وجود مسئولین انجمن  مأیوس نشده و به تلاش خود ادامه دادند و کانالهای مختلفی را به آزمایش گذاشتند تا مهمانان خود را در مراسم سالگرد مختومقلی در کنار و در جمع خود داشته باشند . تلاشی که هفته ها قبل از نوروز بایرام شروع شده بود و در برگیرنده ی هزینه ی فراوانی برای انجمن ترکمنهای گوتنرگ شد هنوز هم پی گیری میشود. مسئولین انجمن هنوز هم امیدوارند شخصیتهای بزرگ هنری و فرهنگی ترکمنهای ایران را روز در سوئد ملاقات کنند و از دیدار آنان فیض ببرند. در میان همه تلاشها و امیدها خبر ناگوار از دست دادن فرزند دلبند شاعر ستار سوقی در آنتن خبرها قرار گرفت و این خبر سنگین و نا گوار همه ی تلاشهای انجمن ترکمنهای گوتنبرگ را زیر سایه ی خود قرار داد. انجمن فرهنگی ترکمنهای گوتنبرگ با صدور بیانیه ای از دست دادن جگر گوشه ی شاعر را به استاد و خانواده اش تسلیت گفتند و دعوت آن عزیزان را به زمان آتی واگذار نمودند . عدم پاسخ گوئی مسئولین سوئد و خبر ناگواری که از ایران دریافت شده بود مسئولین انجمن را بر آن داشته بود که خود را به مراسمی با امکانات خود آماده کنند. در این میان در کمال بی خبری از آلمان خبری جدید در یافت کردند که دکتر مجید تکه  سازنده و دوتاریست بزرگ ترکمنهای ایران در مراسم سالگرد مختومقلی در شهر کلن آلمان شرکت میکند . انجمن گوتنبرگ از موقعیت پیش آمده استقبال کرد و آن بزرگ مرد هنر ترکمن و در کنار ایشان  شاعر  و نویسنده ی ترکمنستان شیرالی نورمرادف را به مراسم بزرگ داشت مختومقلی دعوت کردند.

مراسم روز شنبه مصادف با 30 اردیبهشت 1385 با نیم ساعت تأخیر ساعت19.30 دقیقه به وقت اروپا آغاز شد و تا صبح یک شنبه با گرمی خاص خود ادامه یافت. در این مراسم علاوه بر ترکمنهای شهر گوتنبرگ از دیگر شهرهای سوئد و از کشور دانمارک نیز شرکت داشتند.. ترکمهای شهر گوتنبرگ همیشه به مناسبتهای گوناگون  مراسمهای گوناگونی برگزار میکردند ولی حضور انبوه ترکمنها را من فقط یکبار سالها پیش در جشن استقلال ترکمنستان در همین شهر تجربه کردم.... قبل از همه یکی از مسئولین انجمن گوتنبرگ در جایگاه سخنرانی قرار گرفت و به مهمانان خود خوش آمد گفت و سخنانی کوتاهی در مورد مختومقلی و نقش آن بزرگوار را در ادبیات ترکمن بیان نمود و خود به عنوان مجری برنامه از آقای بردی آق بندی یکی از نخبه گان ادبیات و شعر ترکمن خواست برای ایراد سخنانی در جای تالار سخنرانی قرار گیرد . بردی آقا در میان انبوه جمعیت که برای ایشان کف میزدند در تالار سخنرانی قرار گرفت و به حاضرین از طرف خود و انجمن ترکمنهای گوتنبرگ خوش آمد گفت و سخنان خود را با قطعه شعری که خود  سروده بود آغاز کرد:

آی بیلمه دیم دا

باغتیم دان نألیگخ دأل، تۆرکمن دوغلانئم اۆچین،

واغتیم دان اجیر چکیأن، آغئز آلا لئغیم اۆچین،

آغزی بیره تانگری بیر، هاچان دیجک بأش دوغان،

قوانیأرئن ینه ـ ده تۆرکمن بارلئغی اۆچین،

 و در ادامه به نقش ارزشمند ادیبان و شاعران ترکمن در زبان ادبی ترکمن اشاره کرد و این دو نفر برنامه ی شب را تا آخر با همکاری هم و متنوع پیش بردند و به برنامه ی شب حالت متنوعی دادند.

بردی آقا بعد از اتمام سخنان خود از شاهپور دوجی را برای ایراد سخنرانی و خواندن شعر به جای گاه سخنرانی دعوت کرد. آقای دوجی چهره ی شناخته برای تمامی حاضرین بود. ایشان در برنامه ریزی و در تدارک این مراسم فعالتراز همه شرکت کرده بود .آقای دوجی نه تنها به عنوان یک نخبه ی فرهنگی و ادبی در میان ترکمنهای اروپا شناخته میشود بلکه خود نیز به عنوان یک شاعر مدتی است در مراسم ها شعر میسراید. از میان انبوه جمعیت تشویق کننده آقای دوجی در جای گاه سخنرانی جای گرفت و از حضور جمعیت حاضر در مراسم امروز تشکر کرد و سخنانی در رابطه مختومقلی و نقش آن در زبان ادبی ترکمنی ایراد نمود و بعد شعری با صدای دل نشین خود در وصف مختومقلی از سروده های عزیزوف را خواند که مورد تشویق حاضرین قرار گرفت . آقای دوجی در این مراسم چندین بار در جایگاه سخنرانی قرار گرفت و از شاعران مختلف ترکمن منجمله شاعر و استاد شعر ترکمن ستار سوقی را با نام" کأر قالار"

 

تالاش گونی برک قوشالسا قوشاقلار،

ینگش گونی دؤلی بولور ساچاقلار،

پأک کأرینی خارایله یان قوچاقلار،

نانا یتمز کوب ایچینده حور قالار

 

سرود و به همین ترتیب در ادامه به آن عزیزان ستار سوقی، اراز محمد شیرمحمدلی و یوسف دیبائی اشاره کرد که قرار بود در این مراسم در جمع ما باشد ولی با مخالفت مسئولین مربوطه ی ادارات سوئد قرار گرفت..... و در ادامه شعری از آقای آهونبر شاعر فقید ترکمن را خواند.

انسان، سن بولماسنگ دنیأً ـ ده بولماز

عجیز توتما اوزونگ دنیانگ ایه سی

سنگ قوجورینگ سوودان نفت دان چیقاریار

گوزل لیگینگ دیره گی هم سویه سی

آقای دوجی در بخشهای مختلف مراسم شعرها ی گوناگونی در وصف پراغی منجمله شعری از شاعر بزرگ و خلّاق ترکمنهای ایران عیدمحمد اونق که در وصف شعر مختومقلی سروده بود را خواند:

اقبال منی آنگ اتدی چارمیخا گردی منی

باشیمی ایلاماق اوچین ترلادی دوردی منی

گون گویجینه قاینادیپ بوزدا دونگدیردی منی

اوندا- دا دئن مان دون مان جیدا دیم گوردی منی

عشق یوره گیم ده قایناپ یاندیردی گردی منی

در آخر از همه  آقای دوجی شعری از خود که در وصف مختومقلی سروده بود به حضور حاضرین تقدیم نمود که بیتی از آن اینگونه است:

ادبی دیل مئزینگ دۆبی نی توتون

منزل منزل یوراپ اوزوق یول اوتن

گیجه لر اویامان گوندیزه یه تن

ایلینگ اقبالی نا یانیپ هم توتان

بلند لنگ بلندی سن مختومقلی

آقای دوجی در پایان یک بار دیگر از حاضرین تشکر کرد و یک بار دیگر هفته ی استاد شعر و  ادبیات نوین ترکمن مختومقلی پراغی را به همه تبریک گفت:

   

مجریان برنامه را بعد از آقای دوجی نوبت را به مهمان عزیز ما دکتر مجیدتکه آهنگ ساز و دوتاریست و استاد بزرگ دوتار ترکمنصحرا تقدیم کردند . حاضرین همه جملگی این استاد را میشناختند و بارها از نزدیک به سازهای استاد گوش کرده اند و یک بار نیز در همین شهر و در همین سالن با استاد دیدار داشتند حتی بسیار جوانتر ها که در دوران کودکی صحرا را به سوی سرنوشت رها کرده بودند نام استاد را شنیده بودند .حضور استاد در صحنه همراه با کف زدنهای ممتد حاضرین روبرو شد بعد از تشویق طولانی سکوت بر فضای سالن حاکم شد. جمع حاضر در سکوت کامل کوچکترین حرکت استاد را زیر نظر داشتند. استاد مثل همیشه نرم و با طراوت خود را آماده میکرد لحظه ها مثل هفته شده بود که استاد در جایگاه سخنرانی قرار گرفت و قبل از هر چیز سالگرد مختومقلی را به همه ی حاضرین تبریک گفت و از اینکه خود را در جمع عزیزان خود میبیند بسیار ابراز خوشحالی میکرد و در ادامه به پیامهای مختومقلی و به جایگاه آن در زبان، شعر و ادبیات ترکمن اشاره کرد و بعد از حاضرین اجازه خواست و انگشتان طلائی خود را بر تارهای خود برد و به نرمی خاصی که فقط متعلق به مجید میباشد به نوازش در آورد. و حاضرین را به مکانی دیگر و دور دست به پرواز فرا خواند.

همه نه تنها مبهوت هنر مجید بودند بلکه مجید آنها را با خود به صحرا برده بود . با به اتمام رسیدن اولین ساز حاضرین کف بلندی به سلامتی مجید و هنر او زدند و شعار ساق بول از همه جا شنیده میشد . مجید در این مراسم واقعاً مایه گذاشت و بارها در صحنه حاضر شد و سازهای مختلفی را برای حاضرین نواخت و قبل از هر ساز استاد تلاش کرد در چگونه گی ایجاد ساز ها توضیح دهد و حاضرین را در جریان موقعیت زمانی هر ساز قرار میداد . استاد ساز دیلبرم که بر روی شعر مأتاجی ساخته شده بود و به وسیله ی بخشی قایغسیز چاریف ترانه شده بود را اولین بار در این مراسم به زیبائی نواخت و خود نیز قبل از نواختن ساز شعر دیلبرم را از مأتاجی برای حاضرین سرود و در مورد این شعر و چگونگی ساخته شدن ساز بر این شعر را توضیح داد. در سراسر برنامه شب مجید ستاره بود و همیشه هم با استقبال بی نظیر حاضرین روبرو شد .

مراسم بعد از چند ساز استاد مجید نوبت به هنرنمائی دختران گوتنبرگ رسید که مجریان برنامه آن عزیزان را به تالار جشن فراخواند. این دختران سالها در مراسمهای مختلف انجمن فرهنگی ترکمنها هنرنمائی کرده اند ، سارا ، ماهم و آناجان چهره های شناخته ای بودند که از سالها ی پیش در حضور مردم رقصهای فولکولوریک ترکمنی را به نمایش میگذاشتند . امروز نیز نوبت این عزیزان بود که هنر خود را در مقابل حاضرین در مراسم مختومقلی به نمایش بگذارند و سامیه نیز امسال به جمع آنها پیوسته بود. با حضور دختران در صحنه حاضرین همه گی در تشویق عزیزان کف زدند  و این کف زدنها به شکل ممتد ادامه پیدا کرد. دختران قبل از هر چیز خود را معرفی کردند و سالگرد مختومقلی را به همه تبریک گفتند.  بعد هنر خود را با رقص کوش دپدی به نمایش حاضرین گذاشتند نمایش دورناهای گوتنبرگ همه را به هیجان در آورد و حاضرین با خوشحالی عمیق خود دختران گوتنبرگ را تشویق کردند، مهمانان ما از ترکمنستان، از ترکمنصحرا و دانمارک اولین بار بود که هنر این عزیزان را نظاره میکردند. هر چند مهمانان مراسم، خود در ترکمنستان و ترکمنصحرا به رقص پروانه های ترکمن در شهر و روستاهای خود غرور کرده اند ولی وقتی برنامه ی دورنا های گوتنبرگ را تماشا کردند احساس جدیدی بر مهمانان دست میداد . احساس یک دلی ، احساس حضور مختومقلی درجمع حاضرین و تأثیر پیام آن بزرگوار در قلب تک تک ترکمنها در هر کجای دنیا که باشند. تشویق حاضرین  به قدری زیاد بود که دختران مجبور شدند دوباره به صحنه بیایند و از احساسات حاضرین تشکر دوباره نمایند.  


بعد از برنامه دختران گوتنرگ نوبت به مهمان عزیز مراسم، آقای شیرالی نورمرادف، شاعر و نویسنده ی بزرگ ترکمنستان، در صحنه حاضر شد و مورد تشویق حاضرین در سالن قرار گرفت.  همه ی بزرگترهای حاضر در مجلس با شاعر آشنا بودند و از شعرهای سنگین و سوزناک ایشان با خبر بودند و میدانستند که شاعر دو زندان را پشت سر گذاشته ، نه با شوروی کنار آمد و نه به دیکتاتوری نیازوف گردن نهاد به همین دلیل هم شاعر با قلبی پاره وطن عزیز خود را ترک کرد و مدتی است که در سوئد به شکل تبعیدی زندگی میکند و در اولین سال ورود خود به سوئد برنده ی جایزه ی قلم سوئد، را از پنکلوپ سوئد دریافت کرد، شاعر قبل از هر چیز تولد مختومقلی را به حاضرین تبریک گفت و از اینکه شاعر برای مراسم این مرد بزرگ دعوت شده بود از مسئولین انجمن ترکمنهای گوتنبرگ و از حاضرین تشکر کرد . و شعرهای مختلفی را در مورد مختومقلی و ترکمنها  بر حاضرین سرود . شاعر در بخشی از شعر خود میگوید.

دیر پیتراق بولان ترکمن

ایزینگا دولان ترکمن

یاد توپراقدا کوک ورمان

یاپراقی سولان ترکمن

 

پیتراب گیدن تورکمن

هایسی بیر دولت چوبلار

گؤر هرینگ بیر یرده سینگ

اهلی بیر هرده سینگ

شاعر بارها در صحنه حاضر شد و با وجود کهولت سن تا آخر برنامه حاضرین در مجلس را همراهی کرد و سراسر برنامه مورد تشویق حاضرین در مجلس قرار گرفت.

در بخشهای پایانی برنامه دوباره مجید در صحنه حاضر شد و با سازهای دلنشین خود حاضرین را به وجد در آورد ومورد تشویق حاضرین قرار گرفت در پایان برنامه آقای آق بندی از طرف انجمن ترکمنهای گوتنبرگ از کسانی که در تهیه ی این برنامه یاری کردند و وقت زیادی را صرف هرچه با شکوهتر شدن برنامه صرف کرده بودند تشکر کرد و از همه ی حاضرین نیز تشکر نمود و از همه ی عزیزان خواست در ماهها و سالهای آینده نیز در مناسبتهای گوناگون شرکت کنند.

و به دین ترتیب مراسم دویست و هفتاد و سومین سالگرد میلاد مختومقلی پراغی در شهر گوتنبرگ سوئد به گرمی به پایان رسید.

تهیه و تنظیم از یعقوب

منبع:سایت ترکمن ایلیم

نوشته شده توسط نعمان جمالزاده در پنجشنبه 11 خرداد1385 ساعت 12:9 بعد از ظهر | لینک ثابت |

متن زیر بر گرفته از سایت ترکمن ایلیم می باشد

ایده های مسموم را کنار زنید.

بی بی سارا قرنجیک

bibisara@hotmail.com

4 خرداد 1385

بیش از دو هفته است که آذربایجان نا آرام است، هر روز خبرهای مختلفی در رابطه با نا آرامیهای آذربایجان درآنتن رسانه های داخلی و خارجی به صورت گسترده گذر میکند. ظاهراً علت نا آرامیها درج مقاله و کاریکاتوری در روزنامه ی  دولتی با نام ایران میباشد. که ترک زبانهای ایران را به مسخره گرفته است . به نظر بنده همه ی اینها فقط صورت مسئله میباشد، مخرج مسئله بی عدالتی های بیشماری است که ملتهای ایران سالهای سال با آن روبرو بودند و هستند. پریروز خوزستان، دیروز بلوچستان ، امروز آذربایجان، فردا ترکمنصحرا پس فردا تهران خواهد بود. اعتراضات آذربایجان نه اولین اعتراضات است و نه آخرین اعتراضات خواهد بود و نه حرکت جدا از دیگر حرکتهای  اعترضی ایران میباشد. بنا به حساس بودن موقعیت آذربایجان چه از نظر جمعیتی و چه از نظر نقش ترک زبانها در تاریخ جنبشهای ایران و رهبری کشور موضع گیری رهبران ایران و دستگاه سرکوب آن با نا آرامیهای آذربایجان بسیار حساب شده بود. ( بر خلاف خوزستان، بلوچستان و کردستان..و...) در این میان بر خورد نیروهای سیاسی ایران چه در داخل و چه در خارج از کشور بسیار جالب بود. نیروهای اپوزسیون در ایران به رهبری آقای خاتمی و دیگر سرکردگان به محکوم کردن کاریکاتور بسنده کردند و هیچ اشاره ای به بی حقوقی مردم ایران و مناطق ملی کشور نداشتند تقریباً همان موضع گیری را کردند که دیگر دولت مردان و سرکردگان ایران داشتند.

نیروهای خارج نیز بخش بزرگش از اینکه طعمه ی چند نفر استقلال طلب آذری نگردند و بر چسب زیبای جدائی طلبی در پیشانی خود نداشته باشند بسیار محافظه کارانه عمل کردند. کاریکاتور را محکوم کردند و مثل همیشه خواستهای مردم را به شکل بسیار کلی تکرار کردند و هیچ تلاش نکردند و نمیکنند که جنبش آذربایجان را به جنبش ایران تبدیل کنند همان کاری که آیت الله خمینی در سال 57 کردند. تا زمانیکه در اعتراض به مقاله ای در روزنامه ی اطلاعات آیت الله شریعتمداری عمّامه ی خود را در تبریز به خیابان نه اندخته بود، مردم آذربایجان به خیابانها نیامده بودند هیچ کس نمیتواند بگوید اگر آقای شریعتمداری عمّامه ی خود را در تبریز به زمین نزده بود قیام ایران سراسر ایران را فرا میگرفت و به یک قیام سراسری تبدیل میشد.

دموکراتهای ایران در جریان اعتراضات مناطق ملی بسیار محافظه کارانه برخورد میکنند و آلوده به سموم رهبران ایران و گرفتار بی اعتمادی جبهه ی ملی و نهضت آزادی میباشند. این سه گروه همیشه سعی کردند هر صدای حق طلبانه ی ملتها را با عینک جدائی طلبی و دخالت خارجی نگاه کنند بدون اینکه یک نمونه ی عینی از قیام جدائی طلبانه ی مناطق ملی را در تاریخ هرچند ساله ی ایران ارائه دهند.چیزی که نیروهای سیاسی ایران فراموش میکنند نقش آذریها و دیگر ملتهای تحت ستم ایران در اعتراض به بی عدالتی و بی حقوقی در ایران میباشد . ما چه بخواهیم و چه نخواهیم آذربایجانیها، 40 در صد جمعیت ایران را تشکیل میدهند و هر حرکت آنها یعنی حرکت ملت ایران است هر تصمیم آذربایجانیها در ایران تصمیم ایران خواهد بود . اگر امروز آنها بر علیه ستم برخواسته اند در حقیقت مردم ایران است بر علیه ستم برخواسته، وظیفه ی ما است که خواست آنها را و جنبش اعتراضی آنها را به اصفهان و مازندران و گنبد بکشانیم . نیرو های معترض رژیم چه آنها که شعار بر اندازی را الم میکنند و چه آنها که پرچم شعار برکناری را بلند میکنند و چه آنها که شعار اصلاحات را میدهند بدون حمایت صادقانه از اعتراضات و فشار مردم بر علیه ستم، کار به جائی نخواهند برد . اصلاحات، بر کناری، بر اندازی، را باید مردم صورت دهند این فشار و اعتراضات مردم است که کدام یک از این سه الترناتیو را انتخاب میکنند. در اعتراضات مردم آذربایجان کاریکاتور فقط یک وسیله بود هدف رفع هر گونه ستم ،  بی عدالتی، بی حقوقی میباشد نه چیز دیگر. اعتراضات مردم آذربایجان مثل اعتراضات کردستان، خوزستان، بلوچستان،ترکمنصحرا و دیگر اعتراضات ایران احتیاج به حمایت همه جانبه روشنفکران ایران دارد. ما بدون اینکه به سموم بدخواهان کشور، رهبران ایران،جبهه ی ملی و نهضت آزادی گرفتار شویم. دستمان را به سوی آنها دراز کنیم...... یاشاسین آذربایجان..

نوشته شده توسط نعمان جمالزاده در پنجشنبه 11 خرداد1385 ساعت 12:7 بعد از ظهر | لینک ثابت |
 
Powered By Blogfa - Designing & Supporting Tools By WebGozar